இந்த ஹதீஸுக்கு மற்ற ஹதீஸ் நூல்களில் உள்ள ஹதீஸ்கள்

2518ஸஹீஹுல் புகாரி
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ، قَالَ ‏"‏ إِيمَانٌ بِاللَّهِ، وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَأَىُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ أَغْلاَهَا ثَمَنًا، وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لأَخْرَقَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تَدَعُ النَّاسَ مِنَ الشَّرِّ، فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏‏.‏
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நான் நபி (ஸல்) அவர்களிடம், "செயல்களில் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் (நம்பிக்கை) கொள்வதும், அவனது பாதையில் ஜிஹாத் (அறப்போர்) புரிவதும் ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.

நான், "அடிமைகளில் எவரை விடுதலை செய்வது சிறந்தது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "விலைமதிப்பில் மிக உயர்ந்தவரும், தம் எஜமானரிடம் மிகவும் விருப்பத்திற்குரியவருமே (விடுதலை செய்ய) சிறந்தவர்" என்று கூறினார்கள்.

நான், "(அவ்வாறு) என்னால் செய்ய முடியாவிட்டால்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "(கைத்தொழில் செய்யும்) ஒரு தொழிலாளிக்கு நீர் உதவ வேண்டும் அல்லது தொழில் அறியாதவருக்காக (அவ்வேலையை) நீர் செய்து கொடுக்க வேண்டும்" என்று கூறினார்கள்.

நான், "(இதையும்) என்னால் செய்ய முடியாவிட்டால்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்குத் தீங்கிழைப்பதிலிருந்து உம்மைத் தடுத்துக்கொள்வீராக! நிச்சயமாக இது உமக்காக நீர் செய்துகொள்ளும் ஒரு தர்மமாகும் (ஸதகாவாகும்)" என்று கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ்
صحيح
250ஸஹீஹ் முஸ்லிம்
حَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، ح وَحَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ الإِيمَانُ بِاللَّهِ وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَىُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ أَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا وَأَكْثَرُهَا ثَمَنًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ قَالَ ‏"‏ تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لأَخْرَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ ضَعُفْتُ عَنْ بَعْضِ الْعَمَلِ قَالَ ‏"‏ تَكُفُّ شَرَّكَ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ مِنْكَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:

நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! செயல்களில் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வை நம்பிக்கை கொள்வதும் அவனது பாதையில் ஜிஹாத் செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

நான், "எந்த அடிமையை விடுதலை செய்வது சிறந்தது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அவனது எஜமானர்களிடம் அதிக மதிப்புமிக்கவரும், அதிக விலை மதிப்புள்ளவரும் தான்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

நான், "(இதைச் செய்ய) எனக்கு இயலாவிட்டால் (அல்லது நான் செய்யவில்லையென்றால்)?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "ஒரு கைவினைஞருக்கு (அவரது வேலையில்) உதவுங்கள் அல்லது தொழில் அறியாத ஒருவருக்கு (அவருக்குத் தேவையானதைச்) செய்து கொடுங்கள்" என்று கூறினார்கள்.

நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! (இந்த நற்காரியங்கள்) சிலவற்றைச் செய்ய நான் பலவீனமாக இருந்தால் (என்ன செய்வது என்று) கூறுங்கள்?" என்று கேட்டேன்.

அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்குத் தீங்கிழைப்பதிலிருந்து உமது தீமையை விலக்கிக் கொள்வீராக! ஏனெனில், நிச்சயமாக அது உமக்காக (உமது நஃப்ஸுக்காக) நீர் செய்யும் தர்மமாகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ்
صحيح
1480முவத்தா மாலிக்
حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الرِّقَابِ أَيُّهَا أَفْضَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ ‏ أَغْلاَهَا ثَمَنًا وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا ‏ ‏ ‏.‏
நபி (ஸல்) அவர்களின் மனைவி ஆயிஷா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடம், "அடிமைகளை விடுதலை செய்வதில் (நற்கூலிக்குரிய வகையில்) மிகச் சிறந்தது எது?" என்று கேட்கப்பட்டது. அதற்கு அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், "விலையில் மிக உயர்ந்ததும், அதன் உரிமையாளர்களிடத்தில் மிகவும் மதிப்புமிக்கதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
9038முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا خَلِيفَةُ بْنُ غَالِبٍ اللَّيْثِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَجُلًا أَتَى رَسُولَ اللهِ ﷺ وَهُوَ عِنْدَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللهِ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ الْإِيمَانُ بِاللهِ وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللهِ قَالَ فَإِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ ذَاكَ؟ قَالَ فَأَيُّ الرِّقَابِ أَعْظَمُ أَجْرًا؟ قَالَ أَغْلَاهَا ثَمَنًا وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا قَالَ فَإِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ؟ قَالَ قَوِّمْ ضَائِعًا أَوِ اصْنَعْ لِأَخْرَقَ قَالَ فَإِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ ذَاكَ؟ قَالَ فَاحْبِسْ نَفْسَكَ عَنِ الشَّرِّ فَإِنَّه صَدَقَةٌ حَسَنَةٌ تَصَدَّقْ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நான் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களருகில் இருந்தபோது, ஒரு மனிதர் அவர்களிடம் வந்து, "அல்லாஹ்வின் நபியே! நற்செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டார்.

அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் (நம்பிக்கை) கொள்வதும், அல்லாஹ்வின் பாதையில் ஜிஹாத் (அறப்போர்) செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

அவர், "(அல்லாஹ்வின் தூதரே!) என்னால் அதைச் செய்ய முடியாவிட்டால்?" என்று கேட்டார். (பிறகு) "எந்த அடிமையை (விடுதலை செய்வது) மகத்தான நற்கூலியைப் பெற்றுத் தரும்?" என்று கேட்டார்.

அதற்கு அவர்கள், "எந்த அடிமையின் விலை மிகவும் அதிகமாக இருக்கிறதோ, மேலும் யார் தன் உரிமையாளர்களிடத்தில் அதிக மதிப்பைப் பெற்றிருக்கிறாரோ (அவரை விடுதலை செய்வது)" என்று கூறினார்கள்.

அவர், "என்னால் அதையும் செய்ய முடியாவிட்டால்?" என்று கேட்டார்.

அதற்கு அவர்கள், "ஆதரவற்றவருக்கு (அல்லது நலிவடைந்தவருக்கு) உதவி செய்வீராக! அல்லது தொழில் அறியாதவருக்கு (அவரது வேலையைச் செய்து கொடுத்து) உதவி செய்வீராக!" என்று கூறினார்கள்.

அவர், "என்னால் அதையும் செய்ய முடியாவிட்டால்?" என்று கேட்டார்.

அதற்கு அவர்கள், "தீமை செய்வதிலிருந்து உன்னைத் தடுத்துக் கொள்வாயாக! ஏனெனில், நிச்சயமாக அதுவும் உனக்கு நீயே செய்து கொள்ளும் ஒரு சிறந்த தர்மமாகும் (ஸதகா)" என்று கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஹஸன் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் நல்லதாகும்)
إسناده حسن
10878முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا خَلِيفَةُ يَعْنِي ابْنَ غَالِبٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ ﷺ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللهِ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ الْإِيمَانُ بِاللهِ وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللهِ قَالَ فَإِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ ذَلِكَ؟ قَالَ تُعِينُ ضَائِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ قَالَ فَإِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ ذَلِكَ؟ قَالَ احْبِسْ نَفْسَكَ عَنِ الشَّرِّ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

ஒரு மனிதர் நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்களிடம் வந்து, "அல்லாஹ்வின் தூதரே! செயல்களில் மிகச் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டார்.

அதற்கு நபி (ஸல்) அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை கொள்வதும், அல்லாஹ்வின் பாதையில் (அறப்போர்) ஜிஹாத் செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

"அதற்கு எனக்கு இயலவில்லை என்றால் (நான் என்ன செய்வது)?" என்று அவர் கேட்டார்.

"(உழைக்கத் திறனற்ற) ஏழைக்கு உதவி செய்; அல்லது தொழில் தெரியாத (திறமையற்ற) ஒருவருக்கு (அவரது வேலையைச்) செய்து கொடு" என்று நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்.

"(அதற்கும்) எனக்கு இயலவில்லை என்றால்?" என்று அவர் கேட்டார்.

அதற்கு நபி (ஸல்) அவர்கள், "தீமைகளிலிருந்து உன்னைத் தடுத்துக் கொள். நிச்சயமாக, அது உனக்கு நீயே செய்து கொள்ளும் தர்மம் (ஸதகா) ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஹஸன் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் நல்லதாகும்)
إسناده حسن
21331முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللهِ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ إِيمَانٌ بِاللهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللهِ فَأَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟ قَالَ أَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا وَأَغْلَاهَا ثَمَنًا قَالَ فَإِنْ لَمْ أَجِدْ؟ قَالَ تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ وَقَالَ فَإِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ؟ قَالَ كُفَّ أَذَاكَ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَنْ نَفْسِكَ
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன்.

அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் (நம்பிக்கை) கொள்வதும், அவனது பாதையில் ஜிஹாத் (அறப்போர்) செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! எந்த (அடிமையை விடுதலை செய்வது) மிகவும் சிறந்தது?" என்று கேட்டேன்.

அதற்கு அவர்கள், "அவர்களது உரிமையாளர்களிடம் மிகவும் மதிப்புமிக்கவரும், அதிக விலையுள்ளவரும் (ஆவர்)" என்றார்கள்.

"அதற்கு (அடிமையை விடுதலை செய்ய) என்னிடம் வசதியில்லையென்றால் (என்ன செய்வது)?" என்று நான் கேட்டேன்.

"ஒரு தொழிலாளிக்கு நீர் உதவி செய்யலாம்; அல்லது தொழில் தெரியாத ஒருவருக்கு (ஏதேனும் வேலை) செய்து கொடுக்கலாம்" என்று அவர்கள் கூறினார்கள்.

"(அவ்வாறு பிறருக்கு உதவி செய்யவும்) எனக்கு சக்தி இல்லையென்றால் (என்ன செய்வது)?" என்று நான் கேட்டேன்.

அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்கு உம்மால் ஏற்படும் தீங்கிலிருந்து (உம்மை) விலக்கிக் கொள்ளும். ஏனெனில், அது உமக்காக நீர் (உமது ஆன்மாவிற்கு) செய்து கொள்ளும் தருமம் (ஸதகா) ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
21449முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ حَبِيبٍ مَوْلَى عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ﷺ فَسَأَلَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللهِ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ إِيمَانٌ بِاللهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِ اللهِ فَقَالَ أَيُّ الْعَتَاقَةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ أَنْفَسُهَا قَالَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَجِدْ؟ قَالَ فَتُعِينُ الصَّانِعَ أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ قَالَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ؟ قَالَ فَدَعِ النَّاسَ مِنْ شَرِّكَ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَّدَّقُ بِهَا عَنْ نَفْسِكَ
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

ஒரு மனிதர் நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்களிடம் வந்து, "அல்லாஹ்வின் தூதரே! செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டார். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை கொள்வதும், அல்லாஹ்வின் பாதையில் (அறப்போர்) ஜிஹாத் செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

அவர், "அடிமைகளை விடுதலை செய்வதில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டார். அதற்கு அவர்கள், "(அடிமைகளின் உரிமையாளரிடம்) அவற்றில் மிகவும் விலைமதிப்புமிக்கதை (விடுதலை செய்வதுதான் சிறந்தது)" என்று கூறினார்கள்.

அவர், "(அதற்கு) என்னிடம் வசதியில்லாவிட்டால் (நான் என்ன செய்ய வேண்டும்) எனத் தாங்கள் கருதுகிறீர்கள்?" என்று கேட்டார். அதற்கு அவர்கள், "ஒரு தொழிலாளிக்கு (அவரது வேலையில்) நீர் உதவி செய்யலாம்; அல்லது தொழில் தெரியாத (திறமையற்ற) ஒருவருக்கு ஏதேனும் வேலையைச் செய்து கொடுக்கலாம்" என்றார்கள்.

அவர், "(அதற்கும்) எனக்குச் சக்தி இல்லாவிட்டால் (நான் என்ன செய்ய வேண்டும்) எனத் தாங்கள் கருதுகிறீர்கள்?" என்று கேட்டார். அதற்கு நபியவர்கள், "மக்களுக்கு உமது தீங்கை இழைக்காமல் (தடுத்து) விட்டுவிடுவீராக! ஏனெனில், அது உமக்காக நீரே (உமது ஆன்மாவிற்காகச்) செய்து கொள்ளும் தருமம் (ஸதகா) ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح
21500முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ أَبَا مُرَاوِحٍ الْغِفَارِيَّ أخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا ذَرٍّ أخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللهِ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ إِيمَانٌ بِاللهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ قَالَ فَأَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟ قَالَ أَغْلَاهَا ثَمَنًا وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا قَالَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ ضَعُفْتُ؟ قَالَ تُمْسِكُ عَنِ الشَّرِّ فَإِنَّهُ صَدَقَةٌ تَصَّدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் (நம்பிக்கை) கொள்வதும், அவனது பாதையில் அறப்போர் (ஜிஹாத்) செய்வதும் ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.
"எந்த அடிமையை (விடுதலை செய்வது) மிகவும் சிறந்தது?" என்று நான் கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "விலையில் மிகவும் உயர்ந்ததும், அதன் உரிமையாளர்களிடம் மிகவும் மதிப்புமிக்கதுமான (அடிமையையே விடுதலை செய்வது சிறந்தது)" என்று கூறினார்கள்.
"(அதைச் செய்ய எனக்கு இயலாவிட்டால் (வேறு என்ன செய்வது)?" என நான் கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "ஒரு தொழிலாளிக்கு நீ உதவி செய்யலாம், அல்லது தொழில் (செய்யத்) தெரியாத ஒருவருக்கு நீ (அதைச்) செய்து கொடுக்கலாம்" என்று கூறினார்கள்.
"(அதற்கும் எனக்குச் சக்தியில்லாமல்) நான் பலவீனமாக இருந்தால் (என்ன செய்வது)?" என நான் கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "(மக்களுக்குத்) தீமை செய்வதிலிருந்து உன்னைத் தடுத்துக்கொள். நிச்சயமாக அதுவே உனக்கு நீயே செய்து கொள்ளும் தர்மமாகும்" என்று கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
27094முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ آلِ أَبِي حَثْمَةَ عَنِ الشِّفَاءِ بِنْتِ عَبْدِ اللهِ وَكَانَتِ امْرَأَةً مِنَ الْمُهَاجِرَاتِ قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللهِ ﷺ سُئِلَ عَنْ أَفْضَلِ الْأَعْمَالِ فَقَالَ إِيمَانٌ بِاللهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ وَحَجٌّ مَبْرُورٌ
முஹாஜிர் பெண்களில் ஒருவரான ஷிஃபா பின்த் அப்தில்லாஹ் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடம், "செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்கப்பட்டது. அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை (ஈமான்) கொள்வதும், கண்ணியமும் மாண்பும் மிக்க அல்லாஹ்வின் பாதையில் அறப்போர் (ஜிஹாத்) செய்வதும், (அல்லாஹ்வினால்) அங்கீகரிக்கப்பட்ட ஹஜ்ஜும் (ஹஜ்ஜுல் மப்ரூரும்) ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் லி கைரிஹி (பிற சான்றுகளின் துணையுடன் ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح لغيره
3383மிஷ்காத் அல்-மஸாபீஹ்
وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: سَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ» قَالَ: قُلْتُ: فَأَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «أَغْلَاهَا ثَمَنًا وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا» . قُلْتُ: فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ: «تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ» . قُلْتُ: فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ: «تَدَعُ النَّاسَ مِنَ الشَّرِّ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بهَا على نَفسك»
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்:

நான் நபி (ஸல்) அவர்களிடம், "செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை (ஈமான்) கொள்வதும், அவனுடைய பாதையில் ஜிஹாத் (இறைவழியில் போராடுவது) செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

நான், "(அடிமைகளை விடுதலை செய்வதில்) சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "விலையில் மிகவும் உயர்ந்ததும், அதன் உரிமையாளர்களிடத்தில் மிகவும் மதிப்புமிக்கதும் ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.

"என்னால் (இதைச்) செய்ய இயலவில்லை என்றால்?" என்று நான் கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "கைத்தொழில் செய்யும் ஒருவருக்கு நீர் உதவலாம் அல்லது தொழில் அறியாதவருக்காக (வேலையை) நீர் செய்து கொடுக்கலாம்" என்று கூறினார்கள்.

"என்னால் (இதையும்) செய்ய இயலவில்லை என்றால்?" என்று நான் கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்குத் தீங்கு செய்வதிலிருந்து உம்மைத் தடுத்துக் கொள்வீராக! ஏனெனில், நிச்சயமாக இது உமக்காக நீர் செய்யும் தர்மமாகும் (ஸதகா)" என்று பதிலளித்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : முத்தஃபகுன் அலைஹி (அல்பானி)
مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ (الألباني)
220அல்-அதப் அல்-முஃபரத்
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُوَيْسٍ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، قِيلَ‏:‏ أَيُّ الأَعْمَالِ خَيْرٌ‏؟‏ قَالَ‏:‏ إِيمَانٌ بِاللَّهِ، وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ، قِيلَ‏:‏ فَأَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ أَغْلاَهَا ثَمَنًا، وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا، قَالَ‏:‏ أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ بَعْضَ الْعَمَلِ‏؟‏ قَالَ‏:‏ فَتُعِينُ ضَائِعًا، أَوْ تَصْنَعُ لأَخْرَقَ، قَالَ‏:‏ أَفَرَأَيْتَ إِنْ ضَعُفْتُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ تَدَعُ النَّاسَ مِنَ الشَّرِّ، فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ‏.‏
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:

நபி (ஸல்) அவர்களிடம், "எந்த செயல் சிறந்தது?" என்று கேட்கப்பட்டது. அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை (ஈமான்) கொள்வதும், அவனுடைய பாதையில் ஜிஹாத் செய்வதும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

(மீண்டும்) அவர்களிடம், "எந்த அடிமைகள் (விடுதலை செய்ய) சிறந்தவர்கள்?" என்று கேட்கப்பட்டது. அதற்கு அவர்கள், "அதிக விலை மதிப்புள்ளவர்களும், தங்கள் எஜமானர்களுக்கு மிகவும் விருப்பமானவர்களும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

அவர், "என்னால் (அச்செயல்கள்) சிலவற்றைச் செய்ய இயலாவிட்டால் என்ன செய்வது?" என்று கேட்டார். அதற்கு அவர்கள், "சிரமப்படுபவருக்கு உதவுங்கள் அல்லது திறமையற்றவருக்காக (அல்லது தொழில் அறியாதவருக்காக) வேலை செய்யுங்கள்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

அவர், "(அதைச் செய்யவும்) நான் பலவீனமாக இருந்தால்?" என்று கேட்டார். அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்குத் தீங்கு இழைக்காமல் இருங்கள். நிச்சயமாக அது நீங்கள் உங்களுக்கே வழங்கும் ஒரு தர்மம் (ஸதகா) ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (அல்பானி)
صـحـيـح (الألباني)
226அல்-அதப் அல்-முஃபரத்
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي أَبِي، أَنَّ أَبَا مُرَاوِحٍ الْغِفَارِيَّ أَخْبَرَهُ، أَنَّ أَبَا ذَرٍّ أَخْبَرَهُ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏:‏ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ إِيمَانٌ بِاللَّهِ، وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ، قَالَ‏:‏ فَأَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ‏؟‏ قَالَ‏:‏ أَغْلاَهَا ثَمَنًا، وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا، قَالَ‏:‏ أَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَفْعَلْ‏؟‏ قَالَ‏:‏ تُعِينُ ضَائِعًا، أَوْ تَصْنَعُ لأَخْرَقَ، قَالَ‏:‏ أَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَفْعَلَ‏؟‏ قَالَ‏:‏ تَدَعُ النَّاسَ مِنَ الشَّرِّ، فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَنْ نَفْسِكَ‏.‏
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் கூறியதாவது:

நான் இறைத்தூதர் (ஸல்) அவர்களிடம், "செயல்களில் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை கொள்வதும், அவனது பாதையில் (தீய சக்திகளுக்கு எதிராக) அறப்போர் புரிவதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

நான், "(விடுதலை செய்வதற்கு) எந்த அடிமை சிறந்தது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "(விலையில்) மிகவும் உயர்ந்ததும், அதன் உரிமையாளர்களிடம் மிகவும் பெறுமதியானதும் ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.

நான், "(இதைச்) செய்ய எனக்கு இயலவில்லையென்றால் (என்ன செய்வது)?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "சிரமப்படுபவருக்கு (அல்லது எதையாவது இழந்தவருக்கு) நீர் உதவ வேண்டும்; அல்லது தொழில் அறியாதவருக்கு (அவரது வேலையை) நீர் செய்து கொடுக்க வேண்டும்" என்று கூறினார்கள்.

நான், "(இதையும்) என்னால் செய்ய முடியவில்லையென்றால்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்குத் தீங்கிழைப்பதிலிருந்து நீர் விலகியிருப்பீராக! ஏனெனில், நிச்சயமாக அது உமக்காக நீரே செய்து கொள்ளும் தர்மமாகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (அல்பானி)
صـحـيـح (الألباني)
1421புளூகுல் மராம்
وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ ‏- رضى الله عنه ‏- { قَالَ: سَأَلْتُ اَلنَّبِيَّ ‏- صلى الله عليه وسلم ‏-أَيُّ اَلْعَمَلِ أَفْضَلُ? قَالَ: "إِيمَانٌ بِاَللَّهِ, وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ" .‏ قُلْتُ: فَأَيُّ اَلرِّقَابِ أَفْضَلُ? قَالَ: " أَعْلَاهَ ا [1]‏ ثَمَنًا, وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا" } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ" .‏ [2]‏ .‏
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள், நான் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடம், ‘செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?’ என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், “அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை கொள்வதும், அவனது பாதையில் ஜிஹாத் செய்வதும் ஆகும்” என்று பதிலளித்தார்கள். பிறகு நான், ‘(விடுதலை செய்வதற்கு) அடிமைகளில் மிகவும் சிறந்தவர் யார்?’ என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், “அவர்களில் அதிக விலை மதிப்புள்ளவரும், தம் உரிமையாளர்களிடம் அதிக மதிப்புமிக்கவருமே (சிறந்தவர்)” என்று பதிலளித்தார்கள். புகாரி, முஸ்லிம் ஆகியோரால் அறிவிக்கப்பட்டது.
117ரியாதுஸ் ஸாலிஹீன்
الأول‏:‏ عن أبي ذر جندب بن جنادة رضي الله عنها قال‏:‏ قلت يا رسول الله، أي الأعمال أفضل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏الإيمان بالله، والجهاد في سبيله‏"‏‏.‏ قلت‏:‏ أي الرقاب أفضل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏أنفسها عند أهلها، وأكثرها ثمناً‏"‏ قلت‏:‏ فإن لم أفعل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏تعين صانعاً أو تصنع لأخرق‏"‏ قلت‏:‏ يا رسول الله أرأيت إن ضعفت عن بعض العمل‏؟‏ قال‏:‏ تكف شرك عن الناس فإنها صدقة منك على نفسك‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
நான் கேட்டேன்: "அல்லாஹ்வின் தூதரே! எந்த செயல் சிறந்தது?" அதற்கு அவர்கள் (ஸல்) கூறினார்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் கொள்வதும், அல்லாஹ்வின் பாதையில் ஜிஹாத் செய்வதும் ஆகும்." நான் கேட்டேன்: "(அடிமைகளில்) எந்தக் கழுத்தை (விடுவிப்பது) சிறந்தது?" அதற்கு அவர்கள் (ஸல்) கூறினார்கள், "அவற்றில் விலைமதிப்பு மிக்கதும், அதன் உரிமையாளர்களிடம் மிகவும் மதிப்பு வாய்ந்ததுமாகும்". நான் கேட்டேன்: "எனக்கு (அதைச் செய்ய) வசதி இல்லையென்றால்?" அதற்கு அவர்கள் (ஸல்) கூறினார்கள், "அப்படியானால், ஒரு தொழிலாளிக்கு உதவுங்கள் அல்லது இயலாத ஒருவருக்காக (அவர்களுக்குத் தேவையானதை) செய்து கொடுங்கள்". நான் கேட்டேன்: "அல்லாஹ்வின் தூதரே! நான் சில நற்செயல்களைச் செய்ய இயலாதவனாகிவிட்டால் (அல்லது பலவீனமடைந்துவிட்டால்)?" அதற்கு அவர்கள் (ஸல்) கூறினார்கள், "நீங்கள் மக்களுக்குத் தீங்கிழைப்பதில் இருந்து உங்களைக் கட்டுப்படுத்திக் கொள்ள வேண்டும். ஏனெனில் அது நீங்கள் உங்களுக்குச் செய்துகொள்ளும் ஒரு தர்மமாகும்".

அல்-புகாரி மற்றும் முஸ்லிம்.
1359ரியாதுஸ் ஸாலிஹீன்
وعن أبي ذر رضي الله عنه قال‏:‏ قلت يا رسول الله أي الأعمال أفضل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏الإيمان بالله، والجهاد في سبيل الله‏"‏ قلت‏:‏ أي الرقاب أفضل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏أنفسها عند أهلها وأكثرها ثمنًا” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏
அபூதர்ர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
நான் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடம், “செயல்களில் சிறந்தது எது?” என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், “அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் கொள்வதும், அவனுடைய பாதையில் ஜிஹாத் செய்வதும் ஆகும்” என்று கூறினார்கள். பிறகு நான், “அடிமைகளை விடுதலை செய்வதற்குச் சிறந்தவர் யார்?” என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், “தங்கள் எஜமானர்களால் பெரிதும் மதிக்கப்படுபவர்களும், அதிக விலை மதிப்புள்ளவர்களுமே (விடுதலை செய்வதற்குச் சிறந்தவர்கள்)” என்று கூறினார்கள்.
(அல்-புகாரி மற்றும் முஸ்லிம் அறிவிப்பு)
2780சுனனுத் தாரிமி
أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي الْمُرَاوِحِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ ﷺ فَقَالَ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ «إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ»
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

ஒரு மனிதர் நபி (ஸல்) அவர்களிடம், "செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டார். அதற்கு நபி (ஸல்) அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை (ஈமான்) கொள்வதும், அல்லாஹ்வின் பாதையில் (அவனுடைய மார்க்கத்தை உயர்த்துவதற்காக) அறப்போர் (ஜிஹாத்) செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஸஹீஹ் (அத்தாரானீ)
إسناده صحيح (الداراني)
أَخْبَرَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بِشْرَانَ، أنبأ إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أنبأ مَعْمَرٌ فِيمَا أَظُنُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَبِيبٍ مَوْلَى عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ﷺ فَسَأَلَهُ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، أِيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: " إِيمَانٌ بِاللهِ، وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِ اللهِ "، قَالَ: فَأِيُّ الْعَتَاقَةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: " أَنْفَسُهَا "، قَالَ: أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَجِدْ؟ قَالَ: " فَتُعِينُ الصَّانِعَ، وَتَصْنَعُ لِأَخْرَقَ "، قَالَ: أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ؟ قَالَ: " تَدَعُ النَّاسَ مِنْ شَرِّكَ؛ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ " رَوَاهُ مُسْلِمٌ فِي الصَّحِيحِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَافِعٍ وَعَبْدِ بْنِ حُمَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ وَأَخَرْجَاهُ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

ஒருவர் நபி (ஸல்) அவர்களிடம் வந்து, "அல்லாஹ்வின் தூதரே! நற்செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டார். அதற்கு நபி (ஸல்) அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் (நம்பிக்கை) கொள்வதும், அவனது பாதையில் (அறப்போர்) ஜிஹாத் செய்வதுமாகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

அவர், "அடிமைகளை விடுதலை செய்வதில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டார். அதற்கு அவர்கள், "(உரிமையாளருக்கு) மிகவும் மதிப்புமிக்கதும், (விலை) உயர்ந்ததுமான (அடிமையை விடுதலை செய்வதாகும்)" என்று பதிலளித்தார்கள்.

அவர், "அதற்கு எனக்கு வசதியில்லையென்றால் (நான் என்ன செய்வது)?" என்று கேட்டார். அதற்கு அவர்கள், "(ஏதேனும் தொழில் செய்யும்) தொழிலாளிக்கு நீர் உதவி செய்யலாம், அல்லது தொழில் தெரியாத (திறமையற்ற) ஒருவருக்கு (அவரது வேலையை) நீர் செய்து கொடுக்கலாம்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

அவர், "(இதற்கும்) எனக்குச் சக்தி இல்லையென்றால் (நான் என்ன செய்வது)?" என்று கேட்டார். அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்கு உம்மால் தீங்கு ஏற்படாமல் (உம்மைத்) தடுத்துக் கொள்வீராக; ஏனெனில், அது உமக்கு நீரே செய்து கொள்ளும் ஒரு தர்மமாகும் (ஸதகாவாகும்)" என்று கூறினார்கள்.

(இதனை இமாம் முஸ்லிம் அவர்கள் தமது 'ஸஹீஹ்' நூலில் முஹம்மது பின் ராஃபிஉ மற்றும் அப்து பின் ஹுமைத் ஆகியோரிடமிருந்தும், அப்துர் ரஸ்ஸாக் வழியாகவும் பதிவு செய்துள்ளார்கள். மேலும், புகாரியும் முஸ்லிமும் இதனை ஹிஷாம் பின் உர்வா தமது தந்தை வழியாக அறிவிக்கும் ஹதீஸாகவும் பதிவு செய்துள்ளனர்).
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللهِ الْحَافِظُ أنا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ دُحَيْمٍ الشَّيْبَانِيُّ بِالْكُوفَةِ ثنا أَحْمَدُ بْنُ حَازِمِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ ثنا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ الْعُمَرِيُّ وَعُبَيْدُ اللهِ بْنُ مُوسَى الْعَبْسِيُّ قَالَا أنا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ﷺ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللهِ أِيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ إِيمَانٌ بِاللهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ قَالَ فَأِيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟ قَالَ أَغْلَاهَا ثَمَنًا وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا قَالَ فَإِنْ لَمْ أَسْتَطِعْ؟ قَالَ تُعِينُ ضَعِيفًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ قَالَ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ تَدَعُ النَّاسَ مِنْ شَرِّكَ؛ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي الصَّحِيحِ عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ مُوسَى وَأَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ عَنْ هِشَامٍ
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

ஒருவர் நபி (ஸல்) அவர்களிடம் வந்து, "அல்லாஹ்வின் தூதரே! (நற்செயல்களில்) மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டார். அதற்கு நபி (ஸல்) அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் (நம்பிக்கை) கொள்வதும், அவனது பாதையில் ஜிஹாத் (அறப்போர்) செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

அவர், "(அடிமைகளில்) எந்த அடிமையை (விடுதலை செய்வது) மிகவும் சிறந்தது?" என்று கேட்டார். அதற்கு, "எந்த அடிமையின் விலை மிகவும் அதிகமோ, மேலும் தன் உரிமையாளனிடம் எந்த அடிமை மிகவும் மதிப்புமிக்கவரோ (அவரை விடுதலை செய்வது)" என்று கூறினார்கள்.

அவர், "இதைச் செய்ய எனக்குச் சக்தி இல்லாவிட்டால் (நான் என்ன செய்வது)?" என்று கேட்டார். அதற்கு, "ஒரு பலவீனருக்கு நீர் உதவி செய்யலாம், அல்லது வேலை செய்யத் தெரியாத (திறமையற்ற) ஒருவருக்கு நீர் (அவருக்கான வேலையைச்) செய்து கொடுக்கலாம்" என்றார்கள்.

அவர், "என்னால் இதையும் செய்ய இயலாவிட்டால்?" என்று கேட்டார். அதற்கு, "உமது தீங்குகள் மக்களுக்கு நேராமல் (உம்மை நீர்) தடுத்துக் கொள்வீராக! ஏனெனில், அதுவும் உமக்கு நீரே செய்து கொள்ளும் ஒரு ஸதகா (தர்மம்) ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.

(இதை இமாம் புகாரி தமது 'ஸஹீஹ்' நூலில் உபைதுல்லாஹ் பின் மூஸா வழியாகவும், இமாம் முஸ்லிம் வேறு ஓர் அறிவிப்பாளர் தொடரில் ஹிஷாம் வழியாகவும் பதிவு செய்துள்ளனர்.)
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
أَخْبَرَنَاهُ أَبُو مُحَمَّدٍ عَبْدُ اللهِ بْنُ يُوسُفَ الْأَصْبَهَانِيُّ أنبأ أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ الْقَطَّانُ ثنا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي عِيسَى ثنا عُبَيْدُ اللهِ بْنُ مُوسَى ثنا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللهِ ﷺ أِيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ إِيمَانٌ بِاللهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ قُلْتُ أِيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟ قَالَ أَغْلَاهَا ثَمَنًا وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا قَالَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ تَدَعُ النَّاسَ مِنَ الشَّرِّ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَّدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي الصَّحِيحِ عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ مُوسَى وَأَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ عَنْ هِشَامٍ
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் கூறியதாவது:

நான் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடம், "செயல்களில் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் (நம்பிக்கை) கொள்வதும், அவனது பாதையில் அறப்போர் (ஜிஹாத்) புரிவதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

நான், "(விடுதலை செய்யப்படுவோரில்) எத்தகைய அடிமை சிறந்தவர்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அதிக விலையுள்ளவரும், அவரது உரிமையாளர்களிடம் (எஜமானர்களிடம்) மிகவும் மதிப்புமிக்கவருமான (அடிமையை விடுதலை செய்வது சிறந்தது)" என்று கூறினார்கள்.

நான், "(அதைச் செய்ய) எனக்கு இயலாவிட்டால் (நான் என்ன செய்வது)?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "ஒரு தொழிலாளிக்கு (அவரது வேலையில்) நீ உதவி செய்யலாம்; அல்லது தொழில் செய்யத் தெரியாத (திறமையற்ற) ஒருவருக்கு நீ வேலை செய்து கொடுக்கலாம்" என்றார்கள்.

நான், "(அதையும் செய்ய) எனக்கு இயலாவிட்டால்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்குத் தீங்கு செய்வதிலிருந்து நீ விலகிக் கொள் (உன் தீங்கிலிருந்து மக்களைக் காப்பாற்று). ஏனெனில், அது உனக்கு நீயே செய்து கொள்ளும் தர்மம் (ஸதகா) ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.

(இதனை இமாம் புகாரி அவர்கள் தமது ஸஹீஹில் உபைதுல்லாஹ் பின் மூஸா வழியாகவும், இமாம் முஸ்லிம் அவர்கள் மற்றொரு அறிவிப்பாளர் தொடரில் ஹிஷாம் வழியாகவும் பதிவு செய்துள்ளனர்).
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
أَخْبَرَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ عَبْدُ اللهِ بْنُ يُوسُفَ الْأَصْبَهَانِيُّ أنبأ أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ عِمْرَانَ الْقَاضِي الْهَرَوِيُّ ثنا أَبُو حَاتِمٍ عَبْدُ الْجَلِيلِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ثنا عُبَيْدُ اللهِ بْنُ مُوسَى أنبأ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللهِ ﷺ أِيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ إِيمَانٌ بِاللهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِ اللهِ قُلْتُ أِيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟ قَالَ أَغْلَاهَا ثَمَنًا وَأَنْفَسُهَا عِندَ أَهْلِهَا قَالَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ قَالَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ تَدَعُ النَّاسَ مِنَ الشَّرِّ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي الصَّحِيحِ عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ مُوسَى
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நான் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடம், "செயல்களில் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது (உண்மையாக) நம்பிக்கை கொள்வதும், அவனது பாதையில் அறப்போர் (ஜிஹாத்) செய்வதுமாகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

பின்னர் நான், "எத்தகைய அடிமையை (விடுதலை செய்வது) சிறந்தது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "எவர் விலையில் உயர்ந்தவராகவும், தம் எஜமானர்களிடத்தில் மிகவும் மதிப்புமிக்கவராகவும் (விருப்பத்திற்குரியவராகவும்) இருக்கிறாரோ அவரை (விடுதலை செய்வதுதான் சிறந்தது)!" என்றார்கள்.

நான், "(இதைச் செய்வதற்கு என்னிடம் வசதி இல்லை அல்லது இதை) என்னால் செய்ய இயலவில்லை என்றால்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "ஒரு தொழிலாளிக்கு (அவரது வேலையில்) நீ உதவி செய்; அல்லது ஒரு வேலையைச் செய்யத் தெரியாதவருக்கு (அவ்வேலையை) நீ செய்து கொடு" என்றார்கள்.

நான், "(இதையும்) என்னால் செய்ய இயலவில்லை என்றால்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்கு எவ்விதத் தீங்கும் செய்யாமல் நீ (உன்னை) தடுத்துக் கொள். ஏனெனில், அது உனக்காக நீயே செய்து கொள்ளும் தர்மம் (ஸதகா) ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.

(நூல்: ஸஹீஹ் புகாரி)
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
152ஸஹீஹ் இப்னு ஹிப்பான்
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِدْرِيسَ الْأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، والدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ الْغِفَارِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: § «إِيمَانٌ بِاللَّهِ، وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ».
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நான், “அல்லாஹ்வின் தூதரே! (நற்)செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?” என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், “அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் கொள்வதும் (நம்பிக்கை கொள்வதும்), அவனது பாதையில் அறப்போர் (ஜிஹாத்) செய்வதுமாகும்” என்று பதிலளித்தார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح
4310ஸஹீஹ் இப்னு ஹிப்பான்
أَخْبَرَنَا ابْنُ سَلْمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ، §أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟، قَالَ: «الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ»، قَالَ: قُلْتُ: أَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ؟، قَالَ: «أَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا وَأَكْثَرُهَا ثَمَنًا»، قَالَ: قُلْتُ: أَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَفْعَلْ، قَالَ: «تُعِينُ ضَعِيفًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ»، قَالَ: قُلْتُ: أَرَأَيْتَ إِنْ ضَعُفْتُ، قَالَ: «تَكُفُّ شَرَّكَ عَنِ النَّاسِ، فَإِنَّهُ صَدَقَةٌ مِنْكَ عَلَى نَفْسِكَ»
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
நான், "அல்லாஹ்வின் நபியே! (நற்செயல்களில்) மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன்.
அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது ஈமான் (நம்பிக்கை) கொள்வதும், அவனது பாதையில் அறப்போர் (ஜிஹாத்) செய்வதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
நான், "அல்லாஹ்வின் நபியே! எந்த (அடிமையை விடுதலை செய்வது) மிகவும் சிறந்தது?" என்று கேட்டேன்.
அதற்கு அவர்கள், "அவர்களது உரிமையாளர்களிடம் அதிக மதிப்பைப் பெற்றவரும், அதிக விலை மதிப்புடையவரும் ஆவார்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
நான், "(பொருளாதார வசதியின்மையால்) இதை என்னால் செய்ய முடியாவிட்டால் (என்ன செய்வது என்று கூறுங்கள்)?" என்று கேட்டேன்.
அதற்கு அவர்கள், "ஒரு பலவீனருக்கு நீர் உதவலாம், அல்லது தொழில் தெரியாதவருக்கு (அவர் வேலையை) நீர் செய்து கொடுக்கலாம்" என்று பதிலளித்தார்கள்.
நான், "(இதனையும் செய்யும் சக்தி எனக்கில்லாமல்) நான் பலவீனமாக இருந்தால் (என்ன செய்வது என்று கூறுங்கள்)?" என்று கேட்டேன்.
அதற்கு அவர்கள், "மக்களுக்குத் தீங்கு செய்வதிலிருந்து உன்னைத் தடுத்துக் கொள். அதுவே நீ உனக்காகச் செய்து கொள்ளும் தர்மம் (ஸதகா) ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
4596ஸஹீஹ் இப்னு ஹிப்பான்
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَا: حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، §أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ»، قَالَ: قُلْتُ: فَأَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟، قَالَ: «أَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا، وَأَغْلَاهَا ثَمَنًا»، قَالَ: فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ، قَالَ: «تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ»، قُلْتُ: فَإِنْ ضَعُفْتُ عَنْ ذَلِكَ، قَالَ: «فَدَعِ الشَّرَّ، فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ»
அபூதர் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

நான், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! செயல்களில் மிகவும் சிறந்தது எது?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அல்லாஹ்வின் மீது நம்பிக்கை கொள்வதும், அவனது பாதையில் (அறப்போர்) ஜிகாதில் ஈடுபடுவதும் ஆகும்" என்று பதிலளித்தார்கள்.

நான், "(விடுதலை செய்வதற்கு) அடிமைகளில் மிகவும் சிறந்தவர் யார்?" என்று கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "அவர்களது உரிமையாளர்களிடத்தில் (எஜமானர்களிடத்தில்) மிகவும் மதிப்புமிக்கவரும், அதிக விலையுள்ளவரும் தான்" என்று கூறினார்கள்.

"அதைச் செய்ய எனக்கு இயலவில்லை என்றால் (என்ன செய்வது)?" என்று நான் கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "ஒரு தொழிலாளிக்கு நீ உதவி செய்; அல்லது தொழில் தெரியாதவருக்கு (வேலை செய்யத் தெரியாதவருக்கு) நீ (அதைச்) செய்து கொடு" என்று கூறினார்கள்.

"அதற்கும் எனக்குச் சக்தி இல்லை என்றால் (நான் என்ன செய்வது)?" என்று நான் கேட்டேன். அதற்கு அவர்கள், "(மக்களுக்கு) தீமை செய்வதை விட்டும் நீ விலகி இரு. நிச்சயமாக, அது உனக்கு நீயே செய்து கொள்ளும் தர்மம் (ஸதகா) ஆகும்" என்று கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح