இந்த ஹதீஸுக்கு மற்ற ஹதீஸ் நூல்களில் உள்ள ஹதீஸ்கள்

177ஜாமிஉத் திர்மிதீ
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ ذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَوْمَهُمْ عَنِ الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏ ‏ إِنَّهُ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ صَلاَةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا ‏ ‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي مَرْيَمَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ وَذِي مِخْبَرٍ وَيُقَالُ ذِي مِخْمَرٍ وَهُوَ ابْنُ أَخِي النَّجَاشِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الرَّجُلِ يَنَامُ عَنِ الصَّلاَةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ أَوْ يَذْكُرُ وَهُوَ فِي غَيْرِ وَقْتِ صَلاَةٍ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَلِّيهَا إِذَا اسْتَيْقَظَ أَوْ ذَكَرَ وَإِنْ كَانَ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ أَوْ عِنْدَ غُرُوبِهَا ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَالشَّافِعِيِّ وَمَالِكٍ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يُصَلِّي حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ أَوْ تَغْرُبَ ‏.‏
அபூ கதாதா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
அவர்கள் (சஹாபாக்கள்) நபி (ஸல்) அவர்களிடம், (ஃபஜ்ர்) தொழுகையைத் தவறவிட்டு உறங்கிவிட்டது குறித்துக் கூறினார்கள். அதற்கு நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: "நிச்சயமாக உறக்கத்தில் அலட்சியம் இல்லை. அலட்சியம் என்பது (ஒருவர்) விழித்திருக்கும்போது மட்டுமே. ஆகவே, உங்களில் ஒருவர் ஒரு தொழுகையை மறந்துவிட்டால், அல்லது அதைத் தவறவிட்டு உறங்கிவிட்டால், அவர் அதை நினைவுக்கு வரும்போது தொழுதுகொள்ளட்டும்."

(நூலாசிரியர் அபூ ஈஸா (திர்மிதி) கூறுகிறார்:) இந்த அத்தியாயத்தில் இப்னு மஸ்வூத், அபூ மர்யம், இம்ரான் பின் ஹுஸைன், ஜுபைர் பின் முத்இம், அபூ ஜுஹைஃபா, அபூ ஸயீத், அம்ர் பின் உமய்யா அள்-ளம்ரீ மற்றும் தீ மிக்பர் (தீ மிக்மர் என்றும் சொல்லப்படுகிறது. இவர் நஜ்ஜாஷியின் சகோதரர் மகன் ஆவார்) ஆகியோரிடமிருந்தும் அறிவிப்புகள் வந்துள்ளன.

அபூ ஈஸா (திர்மிதி) கூறுகிறார்: அபூ கதாதா (ரழி) அவர்களின் இந்த ஹதீஸ் 'ஹஸன் ஸஹீஹ்' எனும் தரத்தைச் சார்ந்ததாகும்.

ஒருவர் தொழுகையைத் தவறவிட்டு உறங்கிவிட்டாலோ அல்லது அதை மறந்துவிட்டாலோ, பின்னர் தொழுகை (தடுக்கப்பட்ட) நேரமாகிய சூரிய உதயம் அல்லது மறைவின்போது விழித்தாலோ அல்லது நினைவு கூர்ந்தாலோ (அப்போது தொழலாமா என்பது குறித்து) அறிஞர்களிடையே கருத்து வேறுபாடு உள்ளது.

அவர்களில் சிலர், "சூரிய உதயத்தின் போதோ அல்லது மறைவின் போதோ இருந்தாலும், அவர் விழித்ததும் அல்லது நினைவு வந்ததும் அதைத் தொழ வேண்டும்" என்று கூறுகின்றனர். இதுவே அஹ்மத், இஸ்ஹாக், ஷாஃபிஈ மற்றும் மாலிக் ஆகியோரின் கூற்றாகும்.

வேறு சிலர், "சூரியன் (முழுமையாக) உதிக்கும் வரை அல்லது மறையும் வரை அவர் தொழக்கூடாது" என்று கூறுகின்றனர்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
698சுனன் இப்னுமாஜா
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ ذَكَرُوا تَفْرِيطَهُمْ فِي النَّوْمِ فَقَالَ نَامُوا حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏ ‏ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ صَلاَةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا وَلِوَقْتِهَا مِنَ الْغَدِ ‏ ‏ ‏.‏
قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبَاحٍ فَسَمِعَنِي عِمْرَانُ بْنُ الْحُصَيْنِ، وَأَنَا أُحَدِّثُ، بِالْحَدِيثِ فَقَالَ يَا فَتًى انْظُرْ كَيْفَ تُحَدِّثُ فَإِنِّي شَاهِدٌ لِلْحَدِيثِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ فَمَا أَنْكَرَ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا ‏.‏
அபூ கத்தாதா (ரலி) அவர்கள் கூறினார்கள்:
அவர்கள் (மக்கள்) தூக்கத்தில் ஏற்படும் கவனக்குறைவைப் பற்றிக் குறிப்பிட்டார்கள். அதற்கு அவர்கள், "சூரியன் உதிக்கும் வரை அவர்கள் தூங்கிவிட்டனர்" என்று கூறினர். அப்போது அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: "நிச்சயமாகத் தூக்கத்தில் கவனக்குறைவு இல்லை; விழித்திருக்கும் நிலையில்தான் கவனக்குறைவு ஏற்படுகிறது. ஆகவே, உங்களில் ஒருவர் ஒரு தொழுகையை மறந்துவிட்டாலோ அல்லது தூங்கி (தவறவிட்டு) விட்டாலோ, நினைவு வந்ததும் அதைத் தொழுதுகொள்ளட்டும். மேலும் மறுநாள் அதன் நேரத்திற்காகவும் (இதை நிறைவேற்றட்டும். எனினும், மறந்த அல்லது தூங்கிய தொழுகையை நினைவு வந்தவுடன் உடனடியாக நிறைவேற்றுவதே இஸ்லாமிய சட்டத்தின் பொதுவான விதியாகும்).

அப்துல்லாஹ் பின் ரபாஹ் அவர்கள் கூறினார்கள்:
நான் இந்த ஹதீஸை அறிவித்துக் கொண்டிருந்தபோது இம்ரான் பின் ஹுஸைன் (ரலி) அவர்கள் என்னைக் செவியுற்றார்கள். அவர், "இளைஞரே! நீர் எப்படி அறிவிக்கிறீர் என்று பாரும்! ஏனெனில், இந்த ஹதீஸ் (நிகழ்ந்த) போது அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுடன் நானும் சாட்சியாக இருந்தேன்" என்று கூறினார்கள். (பிறகு) அவர் (இம்ரான்) இந்த ஹதீஸில் உள்ள எதையும் மறுக்கவில்லை.