حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا حُضِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي الْبَيْتِ رِجَالٌ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَلُمُّوا أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لاَ تَضِلُّوا بَعْدَهُ ". فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَكُمُ الْقُرْآنُ، حَسْبُنَا كِتَابُ اللَّهِ. فَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْبَيْتِ وَاخْتَصَمُوا، فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ قَرِّبُوا يَكْتُبُ لَكُمْ كِتَابًا لاَ تَضِلُّوا بَعْدَهُ. وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ غَيْرَ ذَلِكَ، فَلَمَّا أَكْثَرُوا اللَّغْوَ وَالاِخْتِلاَفَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُومُوا ". قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَكَانَ يَقُولُ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ أَنْ يَكْتُبَ لَهُمْ ذَلِكَ الْكِتَابَ لاِخْتِلاَفِهِمْ وَلَغَطِهِمْ.
இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுக்கு மரண வேளை நெருங்கியபோது, வீட்டில் சில ஆண்கள் இருந்தனர். அப்போது நபி (ஸல்) அவர்கள், 'வாருங்கள்! உங்களுக்கு நான் ஒரு மடல் எழுதித் தருகிறேன்; அதற்குப் பிறகு நீங்கள் வழிதவற மாட்டீர்கள்' என்று கூறினார்கள். அதற்கு அவர்களில் சிலர், 'அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களை வேதனை மிகைத்துவிட்டது. உங்களிடம் குர்ஆன் உள்ளது. அல்லாஹ்வின் வேதமே நமக்குப் போதுமானது' என்றனர்.
இதனால் வீட்டிலிருந்தவர்கள் கருத்து வேறுபட்டு சச்சரவு செய்தனர். அவர்களில் சிலர், '(எழுதுவதற்குரியவற்றை) அருகில் கொண்டு வாருங்கள்; நபி (ஸல்) அவர்கள் உங்களுக்கு ஒரு மடல் எழுதித் தருவார்கள்; அதற்குப் பின் நீங்கள் வழிதவற மாட்டீர்கள்' என்றனர். வேறு சிலரோ இதற்கு மாற்றமாகக் கூறினர். அவர்களின் வீண் பேச்சுகளும் கருத்து வேறுபாடுகளும் அதிகமானபோது, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், 'எழுந்து செல்லுங்கள்!' என்று கூறினார்கள்."
(அறிவிப்பாளர்) உபைதுல்லாஹ் கூறினார்: "அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுக்கும், அவர்கள் அந்த மடலை எழுதுவதற்கும் இடையே தடையாகிப்போன இவர்களின் கருத்து வேறுபாடுகளும் இரைச்சலுமே சோதனைகளில் எல்லாம் பெரும் சோதனையாகும்" என்று இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) அவர்கள் கூறுவது வழக்கம்.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا حُضِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي الْبَيْتِ رِجَالٌ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَلُمَّ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لاَ تَضِلُّوا بَعْدَهُ ". فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ غَلَبَ عَلَيْهِ الْوَجَعُ وَعِنْدَكُمُ الْقُرْآنُ، حَسْبُنَا كِتَابُ اللَّهِ فَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْبَيْتِ فَاخْتَصَمُوا، مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ قَرِّبُوا يَكْتُبْ لَكُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كِتَابًا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ مَا قَالَ عُمَرُ فَلَمَّا أَكْثَرُوا اللَّغْوَ وَالاِخْتِلاَفَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُومُوا ". قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ أَنْ يَكْتُبَ لَهُمْ ذَلِكَ الْكِتَابَ مِنِ اخْتِلاَفِهِمْ وَلَغَطِهِمْ.
இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுக்கு (இறுதி) மரணம் நெருங்கியபோது, வீட்டில் உமர் பின் அல்கத்தாப் (ரழி) உட்பட ஆண்கள் சிலர் இருந்தனர். அப்போது நபி (ஸல்) அவர்கள், "வாருங்கள்! (எழுதும் பொருட்களைக் கொண்டு வாருங்கள்!) உங்களுக்கு நான் ஒரு ஆவணத்தை (அல்லது வழிகாட்டுதலை) எழுதித் தருகிறேன்; அதற்குப் பிறகு நீங்கள் வழிதவறமாட்டீர்கள்" என்றார்கள். அதற்கு உமர் (ரழி), "நபி (ஸல்) அவர்கள் கடுமையான நோயின் பிடியில் (வேதனையில்) இருக்கிறார்கள். உங்களிடம் குர்ஆன் உள்ளது. நமக்கு அல்லாஹ்வின் வேதமே போதுமானது" என்றார். வீட்டிலிருந்தவர்கள் கருத்து வேறுபட்டு தமக்கிடையே சர்ச்சை செய்துகொண்டனர். அவர்களில் சிலர், "கிட்ட வாருங்கள்; நபி (ஸல்) அவர்கள் உங்களுக்கு ஒரு ஆவணத்தை (அல்லது வழிகாட்டுதலை) எழுதித் தரட்டும்; அதற்குப் பிறகு நீங்கள் வழிதவறமாட்டீர்கள்" என்று கூறினர். மற்றும் சிலர் உமர் (ரழி) சொன்னதையே சொன்னார்கள். நபி (ஸல்) அவர்களுக்கு அருகில் வீண் பேச்சுகளும் (சப்தங்களும்) கருத்து வேறுபாடுகளும் அதிகமானபோது, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், "எழுந்து செல்லுங்கள்" என்று கூறினார்கள்.
உபைதுல்லாஹ் கூறினார்: இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) அவர்கள், "நபி (ஸல்) அவர்கள் அவர்களுக்கு அந்த ஆவணத்தை (அல்லது வழிகாட்டுதலை) எழுதிக் கொடுப்பதற்குத் தடையாகவும், அவர்களுடைய கருத்து வேறுபாடும் இரைச்சலும் அமைந்ததே சோகங்களுக்கெல்லாம் பெரும் சோகமாகும்" என்று கூறுவார்கள்.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا حُضِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي الْبَيْتِ رِجَالٌ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَلُمَّ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لاَ تَضِلُّونَ بَعْدَهُ " . فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ غَلَبَ عَلَيْهِ الْوَجَعُ وَعِنْدَكُمُ الْقُرْآنُ حَسْبُنَا كِتَابُ اللَّهِ . فَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْبَيْتِ فَاخْتَصَمُوا فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ قَرِّبُوا يَكْتُبْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كِتَابًا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ . وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ مَا قَالَ عُمَرُ . فَلَمَّا أَكْثَرُوا اللَّغْوَ وَالاِخْتِلاَفَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُومُوا " . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ أَنْ يَكْتُبَ لَهُمْ ذَلِكَ الْكِتَابَ مِنِ اخْتِلاَفِهِمْ وَلَغَطِهِمْ .
இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுக்கு மரண வேளை நெருங்கியபோது, வீட்டில் (பல) ஆண்கள் இருந்தார்கள்; அவர்களில் உமர் இப்னு அல்-கத்தாப் (ரழி) அவர்களும் இருந்தார். நபி (ஸல்) அவர்கள், "வாருங்கள், உங்களுக்கு ஒரு ஏட்டை எழுதித் தருகிறேன்; அதற்குப் பிறகு நீங்கள் வழிதவற மாட்டீர்கள்" என்று கூறினார்கள். அப்போது உமர் (ரழி), "நிச்சயமாக அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களை வலி மிகைத்துவிட்டது (அவர்கள் கடுமையான வேதனையில் இருக்கிறார்கள்). உங்களிடம் குர்ஆன் இருக்கிறது; அல்லாஹ்வின் வேதமே நமக்குப் போதுமானது (வேறு எந்த எழுத்துப்பூர்வமான வழிகாட்டுதலும் தேவையில்லை)" என்று கூறினார்.
வீட்டிலிருந்தவர்கள் கருத்து வேறு்பட்டு தர்க்கித்துக் கொண்டார்கள். அவர்களில் சிலர், "(எழுதுபொருளைக்) கொண்டுவாருங்கள்; அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் உங்களுக்கு ஒரு ஏட்டை எழுதித் தருவார்கள்; அதற்குப் பிறகு நீங்கள் வழிதவற மாட்டீர்கள்" என்று கூறினர். அவர்களில் மற்றும் சிலர் உமர் (ரழி) கூறியதைப் போன்றே கூறினர்.
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுக்கு அருகில் வீண் பேச்சும் கருத்து வேறுபாடும் அதிகமானபோது, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், "எழுந்து (இங்கிருந்து சென்றுவிடுங்கள்)" என்று கூறினார்கள்.
உபைதுல்லாஹ் கூறினார்: இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) அவர்கள் கூறுவார்கள்: "நிச்சயமாக ஒரு பேரிழப்பு, முழுமையான பேரிழப்பு என்பது, அவர்களின் கருத்து வேறுபாட்டினாலும் வீண் பேச்சினாலும் அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களுக்கும், அவர்கள் அந்த ஏட்டை எழுதித் தருவதற்கும் இடையே ஏற்பட்ட தடையே ஆகும்."