இந்த ஹதீஸுக்கு மற்ற ஹதீஸ் நூல்களில் உள்ள ஹதீஸ்கள்

465சுனனுந் நஸாயீ
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ، - هُوَ ابْنُ إِسْمَاعِيلَ الْخَزَّازُ - قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حُرَيْثِ بْنِ قَبِيصَةَ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا فَجَلَسْتُ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ - رضى الله عنه - قَالَ فَقُلْتُ إِنِّي دَعَوْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُيَسِّرَ لِي جَلِيسًا صَالِحًا فَحَدِّثْنِي بِحَدِيثٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَنْفَعَنِي بِهِ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ بِصَلاَتِهِ فَإِنْ صَلَحَتْ فَقَدْ أَفْلَحَ وَأَنْجَحَ وَإِنْ فَسَدَتْ فَقَدْ خَابَ وَخَسِرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَمَّامٌ لاَ أَدْرِي هَذَا مِنْ كَلاَمِ قَتَادَةَ أَوْ مِنَ الرِّوَايَةِ ‏"‏ فَإِنِ انْتَقَصَ مِنْ فَرِيضَتِهِ شَىْءٌ قَالَ انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَيُكَمَّلُ بِهِ مَا نَقَصَ مِنَ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ يَكُونُ سَائِرُ عَمَلِهِ عَلَى نَحْوِ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ خَالَفَهُ أَبُو الْعَوَّامِ ‏.‏
ஹுரைத் பின் கபீஸா அவர்கள் கூறியதாவது:
"நான் மதீனாவிற்கு வந்தபோது, 'அல்லாஹும்ம யஸ்ஸிர் லீ ஜலீஸன் ஸாலிஹன்' (யா அல்லாஹ்! எனக்கு ஒரு நல்ல தோழரை எளிதாக்குவாயாக!) என்று பிரார்த்தித்தேன். பிறகு நான் அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்களிடம் அமர்ந்து, 'எனக்கு ஒரு நல்ல தோழரைத் தருமாறு அல்லாஹ்விடம் நான் பிரார்த்தித்தேன். ஆகவே, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து நீங்கள் கேட்ட ஒரு ஹதீஸை எனக்குக் கூறுங்கள். அதன் மூலம் அல்லாஹ் எனக்குப் பயனளிக்கக்கூடும்' என்று கூறினேன்.

அதற்கு அவர்கள் கூறினார்கள்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூற நான் கேட்டிருக்கிறேன்: 'மறுமையில் ஒரு அடியான் முதன்முதலாக விசாரிக்கப்படுவது அவனுடைய தொழுகை (ஸலாத்) பற்றியே ஆகும். அது சீராக இருந்தால், அவன் வெற்றி பெற்று ஈடேற்றம் பெறுவான். ஆனால், அது சீராக இல்லையெனில், அவன் தோல்வியுற்று நஷ்டமடைவான்.'

(அறிவிப்பாளர்களில் ஒருவரான) ஹம்மாம் அவர்கள் கூறினார்கள்: 'இது கத்தாதா அவர்களின் வார்த்தைகளா அல்லது (நபிமொழியின்) அறிவிப்பின் ஒரு பகுதியா என்பது எனக்குத் தெரியாது: அவனுடைய கடமையான தொழுகையில் ஏதேனும் குறை இருந்தால், (அல்லாஹ்) கூறுவான்: "என்னுடைய அடியானுக்கு உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் ஏதேனும் இருக்கிறதா என்று பாருங்கள். (இருந்தால்) அதைக் கொண்டு அவனது கடமையான தொழுகையில் உள்ள குறையை நிறைவு செய்யுங்கள்." பிறகு அவனுடைய மற்ற எல்லா அமல்களும் இதே விதமாகவே இருக்கும்.'"
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
466சுனனுந் நஸாயீ
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ زِيَادِ بْنِ مَيْمُونٍ - قَالَ كَتَبَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْهُ - أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَوَّامِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ ‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَلاَتُهُ فَإِنْ وُجِدَتْ تَامَّةً كُتِبَتْ تَامَّةً وَإِنْ كَانَ انْتَقَصَ مِنْهَا شَىْءٌ قَالَ انْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ لَهُ مِنْ تَطَوُّعٍ يُكَمِّلُ لَهُ مَا ضَيَّعَ مِنْ فَرِيضَةٍ مِنْ تَطَوُّعِهِ ثُمَّ سَائِرُ الأَعْمَالِ تَجْرِي عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ ‏ ‏ ‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்: நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"மறுமை நாளில் ஒரு அடியான் விசாரணைக்குக் கொண்டுவரப்படும் முதல் விஷயம் அவனுடைய தொழுகையாகும். அது பரிபூரணமாகக் காணப்பட்டால், அது அவ்வாறே பதிவு செய்யப்படும். அதில் ஏதேனும் குறை இருந்தால், (அல்லாஹ்) கூறுவான்: 'அவனுக்கு ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் இருக்கின்றனவா என்று பாருங்கள். அதன் மூலம் அவன் கடமையான தொழுகைகளில் விட்ட குறையை முழுமையாக்கப்படும்.' பின்னர் அவனுடைய மற்ற செயல்கள் அனைத்தும் இதே போன்றே (இந்தக் கணக்கீட்டின் அடிப்படையிலேயே) கணக்கிடப்படும்."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
864சுனன் அபூதாவூத்
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ حَكِيمٍ الضَّبِّيِّ، قَالَ خَافَ مِنْ زِيَادٍ أَوِ ابْنِ زِيَادٍ فَأَتَى الْمَدِينَةَ فَلَقِيَ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ فَنَسَبَنِي فَانْتَسَبْتُ لَهُ فَقَالَ يَا فَتَى أَلاَ أُحَدِّثُكَ حَدِيثًا قَالَ قُلْتُ بَلَى رَحِمَكَ اللَّهُ ‏.‏ قَالَ يُونُسُ أَحْسِبُهُ ذَكَرَهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ ‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ النَّاسُ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ أَعْمَالِهِمُ الصَّلاَةُ قَالَ يَقُولُ رَبُّنَا جَلَّ وَعَزَّ لِمَلاَئِكَتِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ انْظُرُوا فِي صَلاَةِ عَبْدِي أَتَمَّهَا أَمْ نَقَصَهَا فَإِنْ كَانَتْ تَامَّةً كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً وَإِنْ كَانَ انْتَقَصَ مِنْهَا شَيْئًا قَالَ انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَإِنْ كَانَ لَهُ تَطَوُّعٌ قَالَ أَتِمُّوا لِعَبْدِي فَرِيضَتَهُ مِنْ تَطَوُّعِهِ ثُمَّ تُؤْخَذُ الأَعْمَالُ عَلَى ذَاكُمْ ‏ ‏ ‏.‏
அனஸ் இப்னு ஹகீம் அழ்-ழப்பீ கூறினார்:
நான் ஸியாத் அல்லது இப்னு ஸியாதைக் கண்டு அஞ்சினேன்; அதனால் மதீனாவிற்கு வந்து அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்களைச் சந்தித்தேன். அவர் (அபூஹுரைரா) என்னிடம் எனது வம்சாவளியைப் பற்றிக் கேட்டார்; நான் அவருக்கு எனது வம்சாவளியைத் தெரிவித்தேன்.

அப்போது அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள், "இளைஞரே! உமக்கு ஒரு ஹதீஸை அறிவிக்கட்டுமா?" என்று கேட்டார்கள். அதற்கு நான், "ஆம் (அறிவியுங்கள்); அல்லாஹ் உங்கள் மீது கருணை புரிவானாக!" என்று கூறினேன்.

(இதனை அறிவிக்கும் யூனுஸ் கூறுகிறார்: அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் இச்செய்தியை நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்தே அறிவித்தார்கள் என்று நான் கருதுகிறேன்).

(நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:)
"மறுமை நாளில் மக்களுடைய செயல்களில் முதன்முதலில் விசாரணைக்கு எடுத்துக்கொள்ளப்படுவது தொழுகையாகும். நமது இறைவன் (கண்ணியமிக்கவன்) - அவன் (யாவற்றையும்) நன்கறிந்தவனாக இருந்தபோதிலும் - தன் வானவர்களிடம், 'எனது அடியானின் தொழுகையைக் கவனியுங்கள்; அவன் அதை நிறைவாகச் செய்துள்ளானா அல்லது குறையாகச் செய்துள்ளானா?' என்று கூறுவான்.

அது நிறைவாக இருந்தால், அவனுக்கு 'நிறைவானது' என்று பதிவு செய்யப்படும். அதில் ஏதேனும் குறை இருந்தால், இறைவன் (வானவர்களிடம்), 'எனது அடியானிடம் ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் இருக்கின்றனவா என்று பாருங்கள்' என்று கூறுவான். அவனிடம் உபரியான தொழுகைகள் இருந்தால், 'எனது அடியானுக்காக, அவனது கடமையான தொழுகையை அவனது உபரியான தொழுகையைக் கொண்டு பூர்த்தி செய்யுங்கள்' என்று கூறுவான். பின்னர் (மற்ற) எல்லாச் செயல்களும் இவ்வாறே (விசாரணைக்கு) எடுத்துக்கொள்ளப்படும்."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (அல்பானி)
صحيح (الألباني)
865சுனன் அபூதாவூத்
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سَلِيطٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ ‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து (முன்னர் கூறப்பட்ட ஹதீஸின்) அதே கருத்தில் (இந்த ஹதீஸும்) அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது.
413ஜாமிஉத் திர்மிதீ
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حُرَيْثِ بْنِ قَبِيصَةَ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَقُلْتُ اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي جَلِيسًا صَالِحًا ‏.‏ قَالَ فَجَلَسْتُ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فَقُلْتُ إِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يَرْزُقَنِي جَلِيسًا صَالِحًا فَحَدِّثْنِي بِحَدِيثٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَنْفَعَنِي بِهِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ ‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عَمَلِهِ صَلاَتُهُ فَإِنْ صَلُحَتْ فَقَدْ أَفْلَحَ وَأَنْجَحَ وَإِنْ فَسَدَتْ فَقَدْ خَابَ وَخَسِرَ فَإِنِ انْتَقَصَ مِنْ فَرِيضَتِهِ شَيْءٌ قَالَ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَيُكَمَّلَ بِهَا مَا انْتَقَصَ مِنَ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ يَكُونُ سَائِرُ عَمَلِهِ عَلَى ذَلِكَ ‏ ‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَدْ رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ حُرَيْثٍ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَالْمَشْهُورُ هُوَ قَبِيصَةُ بْنُ حُرَيْثٍ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ أَنَسِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا ‏.‏
ஹுரைத் பின் கபீஸா அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:

"நான் மதீனாவிற்கு வந்தேன். அங்கு, 'அல்லாஹும்ம யஸ்ஸிர் லீ ஜலீஸன் ஸாலிஹன்' (யா அல்லாஹ்! எனக்கு ஒரு நல்ல (நேர்மையான, இறையச்சமுள்ள) தோழரை எளிதாக்குவாயாக) என்று பிரார்த்தனை செய்தேன்." அவர் கூறினார்: "நான் அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்களிடம் அமர்ந்து, 'நிச்சயமாக நான் அல்லாஹ்விடம் ஒரு நல்ல தோழரை வழங்குமாறு கேட்டேன். ஆகவே, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து நீங்கள் செவியுற்ற ஒரு ஹதீஸை எனக்கு அறிவியுங்கள். அதன் மூலம் அல்லாஹ் எனக்குப் பயனளிக்கக்கூடும்' என்று கூறினேன்.

அதற்கு அவர் கூறினார்: 'அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூற நான் செவியுற்றேன்: "நிச்சயமாக, மறுமை நாளில் ஓர் அடியான் அவனுடைய செயல்களில் முதன்முதலில் கணக்குக் கேட்கப்படுவது அவனது தொழுகையாகும். அது சீராக அமைந்தால், அவன் வெற்றியடைந்து ஈடேற்றம் பெறுவான்; அது சீர்கெட்டு இருந்தால், அவன் தோல்வியடைந்து நஷ்டமடைவான். அவனது கடமையான (ஃபர்ளு) தொழுகையில் ஏதேனும் குறை இருந்தால், மகத்துவமும் உயர்வும் மிக்க இறைவன் கூறுவான்: 'பாருங்கள்! என் அடியானுக்கு ஏதேனும் உபரியான (நஃபில்) தொழுகைகள் இருக்கின்றனவா?' (என்று). அவற்றைக் கொண்டு, அவனது கடமையான (ஃபர்ளு) தொழுகையில் இருந்த குறை பூர்த்தி செய்யப்படும். பின்னர் அவனது மற்ற செயல்களும் அவ்வாறே (கணக்கிடப்)படும்.'"
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
1425சுனன் இப்னுமாஜா
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ حَكِيمٍ الضَّبِّيِّ، قَالَ قَالَ لِي أَبُو هُرَيْرَةَ إِذَا أَتَيْتَ أَهْلَ مِصْرِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنِّي، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏ ‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الْمُسْلِمُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، الصَّلاَةُ الْمَكْتُوبَةُ فَإِنْ أَتَمَّهَا، وَإِلاَّ قِيلَ: انْظُرُوا هَلْ لَهُ مِنْ تَطَوُّعٍ؟ فَإِنْ كَانَ لَهُ تَطَوُّعٌ أُكْمِلَتِ الْفَرِيضَةُ مِنْ تَطَوُّعِهِ. ثُمَّ يُفْعَلُ بِسَائِرِ الأَعْمَالِ الْمَفْرُوضَةِ مِثْلُ ذَلِكَ ‏ ‏ ‏.‏
அனஸ் இப்னு ஹகீம் அத்தப்பி அவர்கள் கூறியதாவது:
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் என்னிடம் கூறினார்கள்: ‘நீங்கள் உங்கள் ஊர் மக்களுக்குச் செல்லும்போது, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூற நான் கேட்டதாக அவர்களிடம் சொல்லுங்கள்: “மறுமை நாளில் ஒரு முஸ்லிம் அடியானிடம் முதலாவதாகக் கணக்குக் கேட்கப்படுவது கடமையான தொழுகை ஆகும். அதை அவன் முழுமையாக நிறைவேற்றியிருந்தால், (அது அவனுக்கு நன்மையாகும்). இல்லையெனில், ‘அவனுக்கு ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் இருக்கின்றனவா என்று பாருங்கள்’ என்று கூறப்படும். அவனுக்கு உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் இருந்தால், அவற்றைக் கொண்டு அவனுடைய கடமையான தொழுகைகள் பூர்த்தி செய்யப்படும். பிறகு, மற்றெல்லா கடமையான அமல்களுக்கும் இதே போன்றே செய்யப்படும்.”’
ஹதீஸ் தரம் : ளயீஃப் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
1426சுனன் இப்னுமாஜா
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَدَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏ ‏ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَلاَتُهُ. فَإِنْ أَكْمَلَهَا كُتِبَتْ لَهُ نَافِلَةً. فَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَكْمَلَهَا، قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ لِمَلاَئِكَتِهِ: انْظُرُوا، هَلْ تَجِدُونَ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ؟ فَأَكْمِلُوا بِهَا مَا ضَيَّعَ مِنْ فَرِيضَتِهِ ‏.‏ ثُمَّ تُؤْخَذُ الأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ ‏ ‏ ‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) மற்றும் தமீம் அத்தாரி (ரழி) ஆகியோர் அறிவிக்கிறார்கள்:
நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"மறுமை நாளில் ஓர் அடியான் கணக்குக் கேட்கப்படும் செயல்களில் முதன்மையானது அவனது தொழுகையாகும். அவன் அதை முழுமையாக நிறைவேற்றியிருந்தால், அது அவனுக்கு முழுமையானதாகவே பதிவு செய்யப்படும். அவன் அதை முழுமையாக நிறைவேற்றவில்லை என்றால், தூயவனான அல்லாஹ் தன் வானவர்களிடம், ‘என் அடியானுக்கு ஏதேனும் உபரியான (நஃபில்) தொழுகை உள்ளதா எனப் பாருங்கள்’ என்று கூறுவான். (அப்படி இருந்தால்,) ‘அவன் கடமையான தொழுகையில் குறை வைத்ததை, அதைக் கொண்டு பூர்த்தி செய்யுங்கள்’ என்று கூறுவான். பிறகு மற்ற செயல்களும் இவ்வாறே கணிக்கப்படும்.”
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (தாருஸ்ஸலாம் பதிப்பு)
16614முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنِ الْأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ صَلَاتُهُ فَإِنْ كَانَ أَتَمَّهَا كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَتَمَّهَا قَالَ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَتُكْمِلُوا بِهَا فَرِيضَتَهُ؟ ثُمَّ الزَّكَاةُ كَذَلِكَ ثُمَّ تُؤْخَذُ الْأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ
நபி (ஸல்) அவர்களின் தோழர்களில் ஒருவர் அறிவிக்கிறார்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:

(மறுமை நாளில்) ஓர் அடியான் முதன்முதலாக விசாரிக்கப்படுவது அவனது தொழுகையைப் பற்றித்தான். அவன் அதை முழுமையாக நிறைவேற்றியிருந்தால், அது அவனுக்கு முழுமையானதாகவே எழுதப்படும். அவன் அதை முழுமையாக நிறைவேற்றவில்லை என்றால், கண்ணியமும் மாண்பும் மிக்க அல்லாஹ் (வானவர்களைப் பார்த்து), 'என் அடியானிடம் ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் இருக்கிறதா என்று பாருங்கள். அவற்றைக் கொண்டு அவனுடைய கடமையான (ஃபர்லான) தொழுகையை முழுமைப்படுத்துங்கள்' என்று கூறுவான். பிறகு ஜகாத்துக்கும் அவ்வாறே செய்யப்படும். பின்னர் அவனது (மற்ற) செயல்களும் இதே அடிப்படையில்தான் கணக்கில் எடுத்துக்கொள்ளப்படும்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
16949முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنِ الْأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَلَاتُهُ فَإِنْ كَانَ أَتَمَّهَا كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَتَمَّهَا قَالَ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَتُكْمِلُونَ بِهَا فَرِيضَتَهُ ثُمَّ الزَّكَاةُ كَذَلِكَ ثُمَّ تُؤْخَذُ الْأَعْمَالُ عَلَى حِسَابِ ذَلِكَ
நபி (ஸல்) அவர்களின் தோழர்களில் ஒருவர் அறிவிக்கிறார்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"மறுமை நாளில் ஓர் அடியான் (செய்த செயல்களில்) முதன்முதலாக விசாரிக்கப்படுவது அவனது தொழுகையைப் பற்றியே ஆகும். அதை அவன் (முறைப்படி) முழுமையாக நிறைவேற்றியிருந்தால், அது அவனுக்கு முழுமையானதாகவே பதிவு செய்யப்படும். ஒருவேளை அவன் அதை முழுமையாக நிறைவேற்றவில்லை என்றால், மாண்பும் மகிமையும் மிக்க அல்லாஹ் (வானவர்களை நோக்கி), 'எனது அடியானின் (கடமையான தொழுகைகளில் உள்ள) குறையை நிறைவு செய்வதற்கு அவனிடம் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் ஏதேனும் இருக்கிறதா எனப் பாருங்கள்' என்று கூறுவான். பிறகு ஜகாத்தும் இவ்வாறே (கணக்கிடப்படும்). பின்னர் ஏனைய அமல்களும் (செயல்களும்) இதே அடிப்படையிலேயே கணக்கில் கொள்ளப்படும்."
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
16950முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ حُمَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ مِثْلَهُ
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள், நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து (இதற்கு முன் கூறப்பட்ட ஹதீஸைப்) போன்றே அறிவிக்கிறார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் லி கைரிஹி (பிற சான்றுகளின் துணையுடன் ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح لغيره
16951முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا حَسَنٌ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ بِمِثْلِهِ
தமீம் அத்தாரி (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
நபி (ஸல்) அவர்கள் (இதற்கு முந்தைய ஹதீஸில் கூறப்பட்டதைப்) போன்றே கூறினார்கள்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
16954முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَدَاوُدَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الصَّلَاةُ فَإِنْ كَانَ أَكْمَلَهَا كُتِبَتْ لَهُ كَامِلَةً وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَكْمَلَهَا قَالَ لِلْمَلَائِكَةِ انْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَأَكْمِلُوا بِهَا مَا ضَيَّعَ مِنْ فَرِيضَتِهِ ثُمَّ الزَّكَاةُ ثُمَّ تُؤْخَذُالْأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ
அபூஹுரைரா (ரழி) மற்றும் தமீம் அத்தாரி (ரழி) ஆகியோர் அறிவிக்கிறார்கள்:
நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"மறுமை நாளில் ஓர் அடியான் (அல்லாஹ்வினால்) முதலில் விசாரணைக்கு உட்படுத்தப்படுவது அவனது தொழுகையைக் குறித்தே ஆகும். அவன் அதனை முழுமையாக (அதன் நிபந்தனைகளுடன்) நிறைவேற்றியிருந்தால், அது அவனுக்கு முழுமையானதாகவே பதிவு செய்யப்படும். அவன் அதனை முழுமையாக நிறைவேற்றாமல் (அதில் ஏதேனும் குறை) செய்திருந்தால், 'என் அடியானிடம் ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் இருக்கின்றனவா என்று பாருங்கள். அவன் கடமையான (ஃபர்ளான) தொழுகைகளில் வீணடித்ததை (குறைவு செய்ததை) அந்த உபரியான தொழுகைகளைக் கொண்டு முழுமையாக்குங்கள்' என்று (அல்லாஹ்) வானவர்களிடம் கூறுவான். பின்னர் ஜகாத்தும் (இவ்வாறே கணக்கிடப்படும்), பின்னர் ஏனைய அமல்களும் இதே அடிப்படையிலேயே (விசாரணைக்கு) எடுத்துக்கொள்ளப்படும்."
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
20692முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا الْأَزْرَقُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَلَاتُهُ فَإِنْ أَتَمَّهَا كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَتَمَّهَا قَالَ انْظُرُوا تَجِدُونَ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَأَكْمِلُوا مَا ضَيَّعَ مِنْ فَرِيضَتِهِ ثُمَّ الزَّكَاةُ ثُمَّ تُؤْخَذُ الْأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ
நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்களின் தோழர்களில் ஒருவர் அறிவிக்கிறார்:

மறுமை நாளில் ஓர் அடியான் முதன்முதலாக விசாரிக்கப்படுவது அவனது தொழுகையைக் குறித்தே ஆகும். அதை அவன் முழுமையாக (சரியான முறையில்) நிறைவேற்றியிருந்தால், அது அவனுக்கு முழுமையானதாகவே பதிவு செய்யப்படும். அதை அவன் முழுமையாக நிறைவேற்றவில்லை என்றால், (மலக்குகளிடம் அல்லாஹ்), "என் அடியானிடம் ஏதாவது உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் இருக்கிறதா என்று பாருங்கள். அவ்வாறு இருந்தால், அதன் மூலம் அவனது கடமையான (ஃபர்ளு) தொழுகைகளில் ஏற்பட்ட குறைபாட்டை முழுமைப்படுத்துங்கள்" என்று கூறுவான். பின்னர் ஜகாத்தும் (இதே முறையில் விசாரிக்கப்படும்). அதன் பின்னர் மற்ற அனைத்து (வணக்க வழிபாட்டுச்) செயல்களும் இதே அடிப்படையிலேயே கணக்கில் கொள்ளப்படும்.
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
23203முஸ்னது அஹ்மத்
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنِ الْأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ صَلَاتُهُ فَإِنْ كَانَ أَتَمَّهَا كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَتَمَّهَا قَالَ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ لِعَبْدِيمِنْ تَطَوُّعٍ فَتُكَمِّلُوا بِهَا فَرِيضَتَهُ ثُمَّ الزَّكَاةُ كَذَلِكَ ثُمَّ تُؤْخَذُ الْأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ
நபிகள் நாயகம் (ஸல்) அவர்களின் தோழர்களில் ஒருவர் அறிவிக்கிறார்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"ஓர் அடியான் (மறுமை நாளில்) முதன்முதலாக விசாரணை செய்யப்படுவது அவனது தொழுகையைக் குறித்தே ஆகும். அவன் அதை முழுமையாக நிறைவேற்றியிருந்தால், அது அவனுக்கு முழுமையானதாகவே பதிவு செய்யப்படும். ஒருவேளை அவன் அதை முழுமையாக நிறைவேற்றவில்லை என்றால், மாண்பும் வல்லமையும் மிக்க அல்லாஹ் (வானவர்களை நோக்கி), 'என் அடியானிடம் ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் உள்ளனவா எனப் பாருங்கள்; அதைக் கொண்டு அவனது கடமையான (ஃபர்ளான) தொழுகையை முழுமைப்படுத்துங்கள்' என்று கூறுவான். பின்னர், ஜகாத்தும் அவ்வாறே (கணக்கிடப்படும்). பிறகு, ஏனைய (அனைத்து) அமல்களும் இதே அடிப்படையிலேயே கணக்கில் கொள்ளப்படும்."
ஹதீஸ் தரம் : இஸ்னாதுஹு ஸஹீஹ் (இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஆதாரபூர்வமானது)
إسناده صحيح
1330, 1331மிஷ்காத் அல்-மஸாபீஹ்
وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عمله صلَاته فَإِن صلحت فقد أَفْلح وأنجح وَإِنْ فَسَدَتْ فَقَدْ خَابَ وَخَسِرَ فَإِنِ انْتَقَصَ مِنْ فَرِيضَتِهِ شَيْءٌ قَالَ الرَّبُّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: نظرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ؟ فَيُكَمَّلُ بِهَا مَا انْتَقَصَ مِنَ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ يَكُونُ سَائِرُ عَمَلِهِ عَلَى ذَلِكَ . وَفِي رِوَايَةٍ: «ثُمَّ الزَّكَاةُ مِثْلَ ذَلِك ثمَّ تُؤْخَذ الْأَعْمَال حسب ذَلِك» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
وَرَوَاهُ أَحْمد عَن رجل
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள், அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறக் கேட்டதாக அறிவிக்கிறார்கள்:

“மறுமை நாளில் ஓர் அடியானிடம் அவனது செயல்களில் முதன்முதலில் கணக்குக் கேட்கப்படுவது அவனது தொழுகையைப் பற்றியதாகும். அது சீராக இருந்தால் அவன் வெற்றியும் ஈடேற்றமும் பெறுவான் (அதாவது, மறுமையில் சுவனத்தை அடைவான்). ஆனால், அது சீர்கெட்டிருந்தால் அவன் நஷ்டமடைந்து கைசேதப்படுவான் (அதாவது, மறுமையில் தோல்வியடைவான்). அவனது கடமையான தொழுகையில் ஏதேனும் குறை காணப்பட்டால், பாக்கியமும் உன்னதமும் மிக்க இறைவன், 'எனது அடியான் ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகளைத் தொழுதிருக்கிறானா என்று பாருங்கள்; அதைக் கொண்டு அவனது கடமையான தொழுகையில் உள்ள குறையை நிறைவு செய்யுங்கள்' என்று கூறுவான். பிறகு, அவனுடைய மற்ற செயல்களும் இதே போன்றுதான் (கணக்கிடப்பட்டு) கையாளப்படும்.”

மற்றொரு அறிவிப்பில், “பிறகு ஜகாத் அவ்வாறே (கருதப்படும்), பிறகு செயல்கள் அனைத்தும் இதே அடிப்படையில் (கணக்கிடப்பட்டு) எடுத்துக்கொள்ளப்படும்” என்று உள்ளது.

(இதை அபூ தாவூத் அவர்கள் பதிவு செய்துள்ளார்கள். அஹ்மத் அவர்கள் இதை “ஒரு மனிதரிடமிருந்து” அறிவித்தார்கள்).
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (அல்பானி)
صَحِيح, صَحِيح (الألباني)
9நாற்பது ஹதீஸ் தொகுப்புகள்
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عَمَلِهِ صَلَاتُهُ. فَإِنْ صَلُحَتْ فَقَدْ أَفْلَحَ وَأَنْجَحَ، وَإِنْ فَسَدَتْ فَقَدْ خَابَ وَخَسِرَ، فَإِنْ انْتَقَصَ مِنْ فَرِيضَتِهِ شَيْءٌ، قَالَ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ: انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَيُكَمَّلَ بِهَا مَا انْتَقَصَ مِنْ الْفَرِيضَةِ، ثُمَّ يَكُونُ سَائِرُ عَمَلِهِ عَلَى ذَلِكَ .
رواه الترمذي(1) وكذلك أبو داود والنسائي وابن ماجه وأحمد
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: “மறுமை நாளில் ஓர் அடியான் அவனது செயல்களில் முதன்முதலாக விசாரிக்கப்படுவது அவனது தொழுகையைப் பற்றியே ஆகும். அது சீராக அமைந்தால் அவன் வெற்றியும் ஈடேற்றமும் பெறுவான்; அது சீரற்றுப் போனால் அவன் ஏமாற்றமும் நஷ்டமும் அடைவான். அவனது கடமையான தொழுகையில் ஏதேனும் குறை இருந்தால், இறைவன் (வல்லமையும் மாண்பும் உடையவன்) கூறுவான்: ‘என் அடியானுக்கு உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் ஏதேனும் இருக்கின்றனவா என்று பாருங்கள். அதன் மூலம் கடமையான தொழுகையில் ஏற்பட்ட குறைபாடு பூர்த்தி செய்யப்படும்.’ பிறகு அவனது மற்ற செயல்களும் இதே முறையில் கணிக்கப்படும்.”
1081ரியாதுஸ் ஸாலிஹீன்
وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏ ‏إن أول ما يحاسب به العبد يوم القيامة من عمله صلاته، فإن صلحت، فقد أفلح وأنجح، وإن فسدت، فقد خاب وخسر، فإن انتقص من فريضته شيئًا، قال الرب، عز وجل‏:‏ انظروا هل لعبدي من تطوع، فيكمل منها ما انتقص من الفريضة‏؟‏ ثم يكون سائر أعماله على هذا‏ ‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏
அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: “மறுமை நாளில் ஓர் அடியான் அவனது செயல்களில் முதன்முதலாகக் கணக்குக் கேட்கப்படுவது அவனது தொழுகையைப் பற்றியே ஆகும். அது சீராக அமைந்தால் (சரியான முறையில், முழுமையான மன ஒருமையுடன் நிறைவேற்றப்பட்டிருந்தால்), அவன் வெற்றியும் ஈடேற்றமும் பெறுவான். அது சீர்குலைந்தால் (குறைபாடுகளுடனோ அல்லது கவனக்குறைவாகவோ நிறைவேற்றப்பட்டிருந்தால்), அவன் தோல்வியும் நஷ்டமும் அடைவான். அவனது கடமையான தொழுகையில் ஏதேனும் குறை இருந்தால் (அதாவது, அதன் நிபந்தனைகள், தூண்கள் அல்லது மன ஒருமையில் ஏதேனும் குறைபாடு ஏற்பட்டிருந்தால்), கண்ணியமும் மகத்துவமும் மிக்க இறைவன், ‘எனது அடியான் உபரியான தொழுகைகள் ஏதேனும் தொழுதிருக்கிறானா என்று பாருங்கள்’ எனக் கூறுவான். அதைக் கொண்டு கடமையான தொழுகையின் குறை பூர்த்தி செய்யப்படும். பிறகு அவனது மற்ற செயல்களும் இவ்வாறே கணிக்கப்படும்.”
1395சுனனுத் தாரிமி
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلَاةُ فَإِنْ وَجَدَ صَلَاتَهُ كَامِلَةً كُتِبَتْ لَهُ كَامِلَةً وَإِنْ كَانَ فِيهَا نُقْصَانٌ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى للِمَلَائِكِهِ انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَأَكْمِلُوا لَهُ مَا نَقَصَ مِنْ فَرِيضَتِهِ ثُمَّ الزَّكَاةُ ثُمَّ الْأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ لَا أَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ حَمَّادٍ قِيلَ لِأَبِي مُحَمَّدٍ صَحَّ هَذَا؟ قَالَ لَا
தமீம் அத்தாரி (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: "நிச்சயமாக, (மறுமை நாளில்) ஓர் அடியான் முதன்முதலாக எதைக் குறித்து விசாரிக்கப்படுவானோ அது தொழுகையாகும். அவனது தொழுகை முழுமையானதாகக் காணப்பட்டால், அது அவனுக்கு முழுமையானதாகவே பதிவு செய்யப்படும். அதில் ஏதேனும் குறைபாடு இருந்தால், அல்லாஹ் தஆலா (வானவர்களிடம்), 'எனது அடியானிடம் ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் உள்ளனவா என்று பாருங்கள்; அவனது கடமையான (ஃபர்ளு) தொழுகையில் ஏற்பட்ட குறையை அதைக் கொண்டு முழுமையாக்குங்கள்' என்று கூறுவான். பின்னர் ஜகாத் (விசாரிக்கப்படும்). அதன் பின்னர், ஏனைய (வணக்க) வழிபாடுகளும் இதே அடிப்படையிலேயே (கணக்கிடப்படும்)."

அபூ முஹம்மத் (இமாம் தாரிமீ) அவர்கள் கூறினார்கள்: "ஹம்மாத் (பின் ஸலமா) என்பவரைத் தவிர வேறு யாரும் இதனை (நபிமொழி என) உயர்த்தி அறிவித்ததாக எனக்குத் தெரியவில்லை." அபூ முஹம்மதிடம், "இது (ஆதாரப்பூர்வமாக) உறுதியானதா?" என்று கேட்கப்பட்டது. அதற்கு அவர், "இல்லை" என்று பதிலளித்தார்.
ஹதீஸ் தரம் : இதன் அறிவிப்பாளர் தொடர் ஸஹீஹ் (அத்தாரானீ)
إسناده صحيح (الداراني)
أنبأ أَبُو عَلِيٍّ الرُّوذْبَارِيُّ، أنبأ أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ ثنا أَبُو دَاوُدَ، ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، ثنا إِسْمَاعِيلُ (ح) وَأنبأ أَبُو عَبْدِ اللهِ الْحَافِظُ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْعَدْلُ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ الدَّوْرَقِيُّ، ثنا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، ثنا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ حَكِيمٍ الضَّبِّيِّ، أَنَّهُ خَافَ مِنْ زِيَادٍ، قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي رِوَايَتِهِ: مِنْ زِيَادٍ أَوِ ابْنِ زِيَادٍ، فَأَتَى الْمَدِينَةَ فَلَقِيَ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ: فَنَسَبَنِي فَانْتَسَبْتُ لَهُ، فَقَالَ: يَا فَتَى أَلَّا أُحَدِّثُكَ حَدِيثًا قَالَ: فَقُلْتُ: بَلَى يَرْحَمُكَ اللهُ قَالَ يُونُسُ وَأَحْسَبُهُ ذَكَرَهُ عَنْ رَسُولِ اللهِ ﷺ قَالَ: " إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ النَّاسُ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ أَعْمَالِهِمُ الصَّلَاةُ قَالَ: يَقُولُ رَبُّنَا عَزَّ وَجَلَّ لِمَلَائِكَتِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ: انْظُرُوا فِي صَلَاةِ عَبْدِي أَتَمَّهَا أَمْ نَقَصَهَا؟، فَإِنْ كَانَتْ تَامَّةً كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً، وَإِنْ كَانَتِ انْتَقَصَ مِنْهَا شَيْئًا قَالَ: انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَإِنْ كَانَ لَهُ تَطَوُّعٌ قَالَ: أَتِمُّوا لِعَبْدِي فَرِيضَتَهُ مِنْ تَطَوُّعِهِ، ثُمَّ تُأْخَذُ الْأَعْمَالُ عَلَى ذَلِكُمْ " 4001 - وَأنبأ أَبُو عَلِيٍّ الرُّوذْبَارِيُّ، أنبأ أَبُو بَكْرِ بْنُ دَاسَةَ، ثنا أَبُو دَاوُدَ، ثنا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، ثنا حَمَّادٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سَلِيطٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ نَحْوَهُ هَذَا حَدِيثٌ قَدِ اخْتَلَفَ فِيهِ الْحَسَنُ مِنْ أَوْجُهٍ كَثِيرَةٍ وَمَا ذَكَرْنَا أَصَحَّهَا إِنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى، وَرُوِيَ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ مَرْفُوعًا
அனஸ் பின் ஹகீம் அத்-தப்பீ (ரஹ்) அவர்கள் (ஆட்சியாளர்) ஜியாத் அல்லது இப்னு ஜியாதிடமிருந்து (ஏற்பட்ட அச்சத்தின் காரணமாகப்) பயந்து மதீனாவிற்கு வந்தார்கள். அங்கு அவர்கள் அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்களைச் சந்தித்தார்கள். அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் (அனஸிடம்) அவரது வம்சாவளியைப் பற்றிக் கேட்டார்கள், அவரும் தனது வம்சாவளியைக் கூறினார். அப்போது அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள், "இளைஞனே! உனக்கு ஒரு ஹதீஸைக் கூறட்டுமா?" என்று கேட்டார்கள். அதற்கு அவர், "ஆம், அல்லாஹ் உங்களுக்கு அருள் புரியட்டும் (கூறுங்கள்)" என்றார்.

(அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள்) அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறியதாகக் கூறினார்கள்:
"மறுமை நாளில் மக்களின் அமல்களில் (செயல்களில்) முதலில் கணக்கிற்குக் கொண்டுவரப்படுவது அவர்களுடைய தொழுகையே ஆகும். கண்ணியமும் மகத்துவமும் மிக்க நம் இறைவன், (எல்லாவற்றையும்) நன்கறிந்தவனாக இருந்தும் தன் வானவர்களிடம், 'என் அடியானின் தொழுகையைப் பாருங்கள்; அவன் அதனை முழுமையாக நிறைவேற்றியுள்ளானா அல்லது அதில் ஏதேனும் குறை வைத்துள்ளானா?' என்று கேட்பான். அது முழுமையாக இருந்தால், அவனுக்கு அது முழுமையானதாகவே பதியப்படும். அதில் ஏதேனும் குறைபாடுகள் இருந்தால், 'என் அடியானிடம் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் ஏதேனும் உள்ளதா எனப் பாருங்கள்' என்று (இறைவன்) கூறுவான். அவனிடம் உபரியான தொழுகைகள் இருந்தால், 'என் அடியானின் கட்டாயத் (ஃபர்ளான) தொழுகையில் ஏற்பட்ட குறையை அவனது உபரியான தொழுகைகளைக் கொண்டு முழுமைப்படுத்துங்கள்' என்று கூறுவான். பின்னர், (அவனுடைய) மற்ற அமல்களும் இதே முறையிலேயே (கணக்கிடப்பட்டு) எடுத்துக் கொள்ளப்படும்."
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
وَأنبأ أَبُو عَبْدِ اللهِ الْحَافِظُ، أنبأ أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ الشَّافِعِيُّ ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الْحَرْبِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ، قَالَا: ثنا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، ثنا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوَفَى، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ ﷺ قَالَ: " إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَلَاتُهُ، فَإِنْ كَانَ أَكْمَلَهَا كُتِبَتْ لَهُ كَامِلَةً وَإِنْ لَمْ يُكْمِلْهَا قَالَ اللهُ تَعَالَى لِمَلَائِكَتِهِ: هَلْ تَجِدُونَ لِعَبْدِي تَطَوُّعًا تُكْمِلُوا بِهِ مَا ضَيَّعَ مِنْ فَرِيضَتِهِ، ثُمَّ الزَّكَاةُ مِثْلُ ذَلِكَ، ثُمَّ سَائِرُ الْأَعْمَالِ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ " رَفَعَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَوَقَفَهُ غَيْرُهُ
தமீம் அத்தாரி (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:

"நிச்சயமாக, கியாமத் நாளில் ஓர் அடியான் (அல்லாஹ்வின் உரிமைகளில்) முதன்முதலாக விசாரிக்கப்படுவது அவனது தொழுகையைப் பற்றித்தான். அது (முறைப்படி) முழுமையாக இருந்தால், அவனுக்கு அது முழுமையானதாகவே பதிவு செய்யப்படும். அது முழுமையற்றதாக இருந்தால், அல்லாஹு தஆலா தனது வானவர்களிடம், 'என் அடியானின் கடமையான (ஃபர்ளு) தொழுகைகளில் அவன் வீணடித்த (குறைகளை) முழுமையாக்குவதற்கு, அவனிடம் ஏதேனும் உபரியான (நஃபிலான) தொழுகைகள் இருக்கிறதா என்று பாருங்கள்' என்று கூறுவான். பின்னர், ஜகாத்துக்கும் இது போன்றே (விசாரணை) நடைபெறும். அதன்பின்னர், மற்ற அனைத்து அமல்களும் இதே அடிப்படையிலேயே (கணக்கிடப்பட்டு முடிவு செய்யப்படும்)."
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له
965முஸ்தத்ரக் அல்-ஹாகிம்
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْعَدْلُ ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ثنا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ ثنا يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَنَسِ بْنِ حَكِيمٍ الضَّبِّيِّ أَنَّهُ خَافَ مِنْ زِيَادٍ فَأَتَى الْمَدِينَةَ فَلَقِيَ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ فَاسْتَنْسَبَنِي فَانْتَسَبْتُ لَهُ فَقَالَ يَا فَتًى أَلَا أُحَدِّثُكَ حَدِيثًا؟ قَالَ قُلْتُ بَلَى رَحِمَكَ اللَّهُ قَالَ يُونُسُ أَحْسِبُهُ ذَكَرَ عَنِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَ «أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ النَّاسُ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ أَعْمَالِهِمُ الصَّلَاةُ» قَالَ يَقُولُ رَبُّنَا عَزَّ وَجَلَّ لِلْمَلَائِكَةِ وَهُوَ أَعْلَمُ §انْظُرُوا فِي صَلَاةِ عَبْدِي أَتَمَّهَا أَمْ نَقَصَهَا فَإِنْ كَانَتْ تَامَّةً كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً وَإِنْ كَانَ انْتَقَصَ مِنْهَا شَيْئًا قَالَ انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَإِنْ كَانَ لَهُ تَطَوُّعٌ قَالَ أَتِمُّوا لِعَبْدِي فَرِيضَتَهُ مِنْ تَطَوُّعِهِ ثُمَّ تُؤْخَذُ الْأَعْمَالُ عَلَى ذَلِكَ «» هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحُ الْإِسْنَادِ وَلَمْ يُخَرِّجَاهُ وَلَهُ شَاهِدٌ بِإِسْنَادٍ صَحِيحٍ عَلَى شَرْطِ مُسْلِمٍ صحيح
அனஸ் பின் ஹகீம் அள்-ழப்பீ (ரஹ்) அவர்கள் கூறுகிறார்கள்:
நான் (அக்காலகட்டத்தின் ஆளுநராக இருந்த) ஸியாத்துக்கு அஞ்சி மதீனாவிற்கு வந்தேன். (அங்கு) அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்களைச் சந்தித்தேன். அவர் என் குலமரபு குறித்துக் கேட்டார்; நான் என் குலமரபை அவரிடம் கூறினேன். அப்போது அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள், "இளைஞனே! நான் உனக்கு ஒரு செய்தியை (ஹதீஸை) அறிவிக்கட்டுமா?" என்று கேட்டார்கள். அதற்கு நான், "ஆம், அல்லாஹ் உங்கள் மீது அருள்புரிவானாக! (அறிவியுங்கள்)" என்று கூறினேன். (இதனை அபூஹுரைரா (ரழி) அவர்கள் நபி (ஸல்) அவர்களிடமிருந்தே அறிவித்ததாக நான் கருதுகிறேன் என்று அறிவிப்பாளர் யூனுஸ் குறிப்பிடுகிறார்).

அவர்கள் (அபூஹுரைரா (ரழி)) கூறினார்கள்:
"மறுமை நாளில் மக்களின் அமல்களில் (செயல்களில்) முதன்முதலாக விசாரிக்கப்படுவது தொழுகையைப் பற்றியே ஆகும். வல்லமையும் மாண்பும் மிக்க நம் இறைவன், (அனைத்தையும்) மிக நன்கறிந்தவனாக இருந்தும் மலக்குகளிடம் (வானவர்களிடம்), 'என் அடியானின் தொழுகையைக் கவனியுங்கள்; அதனை அவன் முழுமையாக நிறைவேற்றியிருக்கிறானா அல்லது குறை வைத்துள்ளானா என்று பாருங்கள்' எனக் கூறுவான். அது முழுமையானதாக இருந்தால், அவனுக்கு அது முழுமையானதாகவே பதிவு செய்யப்படும். அதில் ஏதேனும் குறை இருந்தால், 'என் அடியானிடம் உபரியான (சுன்னத், நஃபில்) தொழுகைகள் ஏதேனும் இருக்கிறதா எனப் பாருங்கள்' என்று (இறைவன்) கூறுவான். அவனிடம் உபரியான தொழுகைகள் இருந்தால், 'என் அடியானின் கடமையான (ஃபர்ளு) தொழுகைகளில் உள்ள குறைகளை அவனது உபரியான தொழுகைகளைக் கொண்டு முழுமையாக்குங்கள்' என்று கூறுவான். பின்னர் அவனது மற்ற (ஜகாத் போன்ற) அமல்களும் இதே முறையிலேயே (கணக்கிடப்பட்டு) எடுத்துக் கொள்ளப்படும்."
ஹதீஸ் தரம் : ஸஹீஹ் (ஆதாரப்பூர்வமானது)
صحيح
966முஸ்தத்ரக் அல்-ஹாகிம்
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الشَّافِعِي ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الْحَرْبِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ قَالَا ثنا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ ثنا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ قَالَ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الصَّلَاةُ فَإِنْ كَانَ أَكْمَلَهَا كُتِبَتْ لَهُ كَامِلَةً وَإِنْ لَمْ يُكْمِلْهَا قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لِمَلَائِكَتِهِ §هَلْ تَجِدُونَ لِعَبْدِي تَطَوُّعًا تُكْمِلُوا بِهِ مَا ضَيَّعَ مِنْ فَرِيضَتِهِ ثُمَّ الزَّكَاةُ مِثْلُ ذَلِكَ ثُمَّ سَائِرُ الْأَعْمَالِ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ «» قَصَرَ بِهِ بَعْضُ أَصْحَابِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ وَمُوسَى بْنِ إِسْمَاعِيلَ الْحُكْمَ فِي حَدِيثِهِ
தமீம் அத்தாரி (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:

அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
"மறுமை நாளில் ஓர் அடியான் (செய்த செயல்களில்) முதன்முதலாக எதைக் குறித்து விசாரிக்கப்படுவான் என்றால், அது அவனது தொழுகையாகும். அவன் அதை முழுமையாக (முறைப்படி) நிறைவேற்றியிருந்தால், அது அவனுக்கு முழுமையானதாகவே எழுதப்படும். அவன் அதை முழுமையாக நிறைவேற்றவில்லை என்றால், கண்ணியமும் மேன்மையும் மிக்க அல்லாஹ் தனது வானவர்களிடம், 'எனது அடியான் கடமையான (தொழுகையில்) வீணடித்ததை (குறைவு செய்ததை) முழுமைப்படுத்துவதற்கு, அவனிடம் ஏதேனும் உபரியான (வணக்கங்கள்) இருக்கின்றனவா என்று பாருங்கள்' என்று கூறுவான். பின்னர் ஜகாத்தும் அவ்வாறே (கணக்கிடப்படும்). பிறகு மற்ற அனைத்துச் செயல்களும் இதே முறையிலேயே (விசாரிக்கப்படும்)."

(ஹம்மாத் பின் ஸலமா மற்றும் மூஸா பின் இஸ்மாயீல் ஆகியோரின் சில மாணவர்கள் இந்த ஹதீஸின் வாசகத்தைச் சுருக்கிக் கூறியுள்ளனர்).
ஹதீஸ் தரம் : ஹதீஸ் தரம் கிடைக்கவில்லை
لا نعرف حكم له