حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فُورَكٍ أنبأ عَبْدُ اللهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ، ثنا يُونُسُ بْنُ حَبِيبٍ، ثنا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي عَمِّي الْمَاجِشُونُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ ح وَأَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقْرِئُ، أنبأ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، ثنا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الْقَاضِي، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، ثنا يُوسُفُ الْمَاجِشُونُ، حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ عَنْ رَسُولِ اللهِ ﷺ أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ قَالَ: " وَجَّهْتُ وَجْهِي لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ، وَالْأَرْضَ حَنِيفًا، وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ، إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي، وَمَحْيَايَ، وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لَا شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ، اللهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي، وَأَنَا عَبْدُكَ، ظَلَمْتُ نَفْسِي، وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي، فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا، لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ، وَاهْدِنِي لِأَحْسَنِ الْأَخْلَاقِ، لَا يَهْدِي لِأَحْسَنِهَا إِلَّا أَنْتَ، وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لَا يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلَّا أَنْتَ، لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ، وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ أَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ، تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ " فَإِذَا رَكَعَ قَالَ: " اللهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ، وَلَكَ أَسْلَمْتُ، خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعِظَامِي وَعَصَبِي " فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ: " اللهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ " فَإِذَا سَجَدَ قَالَ: " اللهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ، وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلْقَهُ وَصَوَّرَهُ فَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ، تَبَارَكَ اللهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ " ثُمَّ يَكُونُ مِنْ آخِرِ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالسَّلَامِ: " اللهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ، وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ، وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي، أَنْتَ الْمُقَدِّمُ، وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ " لَفْظُ حَدِيثِ يُوسُفَ بْنِ يَعْقُوبَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، وَفِي رِوَايَةِ عَبْدِ الْعَزِيزِ: كَانَ رَسُولُ اللهِ ﷺ إِذَا اسْتَفْتَحَ الصَّلَاةَ كَبَّرَ، ثُمَّ قَالَ: وَقَالَ: وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ، وَقَالَ: " إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاوَاتِ، وَمِلْءَ الْأَرْضِ، وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا، وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ " وَقَالَ: " فَصَوَّرَهُ فَأَحْسَنَ صُورَتَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ، تَبَارَكَ اللهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ " فَإِذَا سَلَّمَ قَالَ: فَذَكَرَ الدُّعَاءَ وَلَمْ يَذْكُرْ قَوْلَهُ: " وَمَا أَسْرَفْتُ " رَوَاهُ مُسْلِمٌ فِي الصَّحِيحِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، وَأَخْرَجَهُ مِنْ وَجْهَيْنِ آخَرَيْنِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، وَذَكَرَ قَوْلَهُ: " وَمَا أَسْرَفْتُ "
அலீ பின் அபீதாலிப் (ரழி) அவர்கள் அறிவிக்கிறார்கள்:
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் தொழுகைக்காக நின்றால் (பின்வருமாறு) கூறுவார்கள்: "வஜ்ஜஹ்து வஜ்ஹிய லில்லதீ ஃபத்தரஸ் ஸமாவாதி வல்அர்ள ஹனீஃபன் வமா அன மினல் முஷ்ரிகீன். இன்ன ஸலாத்தீ வநுஸுகீ வமஹ்யாய வமமாதீ லில்லாஹி ரப்பில் ஆலமீன். லா ஷரீக்க லஹு வபிதாலிக்க உமிர்து வஅன மினல் முஸ்லிமீன். அல்லாஹும்ம அன்த்தல் மலிகு லா இலாஹ இல்லா அன்த்த. அன்த்த ரப்பீ வஅன அப்துக. ழலம்து நஃப்ஸீ வஃதரஃப்து பிதன்பீ ஃபஃக்பிர் லீ துனூபீ ஜமீஅன். லா யஃக்பிருத் துனூப இல்லா அன்த்த. வஹ்தினீ லிஅஹ்ஸனில் அக்லாக். லா யஹ்தீ லிஅஹ்ஸனிஹா இல்லா அன்த்த. வஸ்ரிஃப் அன்னீ ஸய்யிஅஹா லா யஸ்ரிஃப் அன்னீ ஸய்யிஅஹா இல்லா அன்த்த. லப்பைக் வஸஅதைக்க வல்கைரு குல்லுஹு ஃபீ யதைக்க வஷ்ஷர்ரு லைஸ இலைக்க அன பிக்க வஇலைக்க தபாரக்த்த வதஆலைத்த அஸ்தஃக்பிருக்க வஅதூபு இலைக்க."
(பொருள்: வானங்களையும் பூமியையும் படைத்தவனை நோக்கி, உண்மை மார்க்கத்தில் இணைந்தவனாக எனது முகத்தைத் திருப்பினேன். நான் இணைவைப்பவர்களில் உள்ளவனல்லன். நிச்சயமாக எனது தொழுகையும், எனது குர்பானியும், எனது வாழ்வும், எனது மரணமும் அகிலங்களின் இறைவனாகிய அல்லாஹ்வுக்கே உரியன. அவனுக்கு இணை யாருமில்லை. இவ்வாறே நான் ஏவப்பட்டுள்ளேன். நான் முஸ்லிம்களில் உள்ளவன். இறைவா! நீயே அரசன். உன்னைத் தவிர வேறு இறைவன் இல்லை. நீயே என் இறைவன். நான் உனது அடிமை. எனக்கு நானே அநீதி இழைத்துவிட்டேன். எனது பாவத்தை நான் ஒப்புக்கொள்கிறேன். எனவே, எனது பாவங்கள் அனைத்தையும் மன்னிப்பாயாக! உன்னைத் தவிர வேறு யாரும் பாவங்களை மன்னிக்க முடியாது. மிகச் சிறந்த நற்குணங்களின் பக்கம் எனக்கு வழிகாட்டுவாயாக! உன்னைத் தவிர வேறு யாரும் அதற்கு வழிகாட்ட முடியாது. தீய குணங்களை என்னை விட்டும் திருப்பி விடுவாயாக! உன்னைத் தவிர வேறு யாரும் அதை என்னை விட்டும் திருப்ப முடியாது. இதோ உனக்குக் கீழ்ப்படிய வந்துவிட்டேன். நன்மைகள் அனைத்தும் உனது இரு கரங்களிலேயே உள்ளன. தீமை உன்னைச் சார்ந்ததல்ல. நான் உன்னைக் கொண்டே இருக்கிறேன்; உன்னிடமே மீளுவேன். நீ பாக்கியமானவன்; உயர்ந்தவன். உன்னிடமே நான் பாவமன்னிப்புத் தேடுகிறேன்; உன்னிடமே மீளுகிறேன்.)
அவர்கள் ருகூஃ செய்யும்போது: "அல்லாஹும்ம லக்க ரகஃது வபிக்க ஆமன்து வலக்க அஸ்லம்து கஷஅ லக்க ஸம்ஈ வபஸரீ வமுக்கீ வஇழாமீ வஅஸபீ" என்று கூறுவார்கள்.
(பொருள்: இறைவா! உனக்கே நான் ருகூஃ செய்தேன். உன்னையே நான் ஈமான் கொண்டேன். உனக்கே நான் முற்றிலும் கீழ்ப்படிந்தேன். எனது செவியும், எனது பார்வையும், எனது மூளையும், எனது எலும்புகளும், எனது நரம்புகளும் உனக்குப் பணிந்துவிட்டன.)
அவர்கள் தமது தலையை (ருகூவிலிருந்து) உயர்த்தும்போது: "அல்லாஹும்ம ரப்பனா லக்கல் ஹம்து மில்அஸ் ஸமாவாதி வல்அர்ளி வமா பைனஹுமா வமில்அ மா ஷிஃத மின் ஷையின் பஃது" என்று கூறுவார்கள்.
(பொருள்: இறைவா! எங்கள் இரட்சகனே! வானங்கள் நிரம்பவும், பூமி நிரம்பவும், அவற்றுக்கு இடைப்பட்டவை நிரம்பவும், அதன் பிறகு நீ நாடியவை நிரம்பவும் உனக்கே எல்லாப் புகழும்.)
அவர்கள் ஸஜ்தா செய்யும்போது: "அல்லாஹும்ம லக்க ஸஜத்து வபிக்க ஆமன்து வலக்க அஸ்லம்து ஸஜத வஜ்ஹிய லில்லதீ கலக்கஹு வஸவ்வரஹு ஃபஷக்க ஸம்அஹு வபஸரஹு தபாரகல்லாஹு அஹ்ஸனுல் காலிகீன்" என்று கூறுவார்கள்.
(பொருள்: இறைவா! உனக்கே நான் ஸஜ்தா செய்தேன். உன்னையே நான் ஈமான் கொண்டேன். உனக்கே நான் முற்றிலும் கீழ்ப்படிந்தேன். எனது முகம், அதனைப் படைத்து, அதனை வடிவமைத்து, அதில் செவியையும் பார்வையையும் அமைத்தவனுக்கு ஸஜ்தா செய்தது. படைப்பாளர்களில் மிகச் சிறந்தவனான அல்லாஹ் பாக்கியமானவன்.)
பின்னர், அத்தஹிய்யாத்துக்கும் ஸலாமுக்கும் இடையில் அவர்கள் இறுதியாகக் கூறுவது: "அல்லாஹும்மஃக்பிர் லீ மா கத்தம்து வமா அக்கர்து வமா அஸ்ரர்து வமா அஃலன்து வமா அஸ்ரஃப்து வமா அன்த்த அஃலமு பிஹி மின்னீ அன்த்தல் முகத்திமு வஅன்த்தல் முஅக்கிரு லா இலாஹ இல்லா அன்த்த" என்பதாக இருக்கும்.
(பொருள்: இறைவா! நான் முந்திச் செய்ததையும், பிந்திச் செய்ததையும், நான் இரகசியமாகச் செய்ததையும், பகிரங்கமாகச் செய்ததையும், நான் வரம்பு மீறிச் செய்ததையும், என்னை விட நீ நன்கு அறிந்தவற்றையும் எனக்கு மன்னிப்பாயாக! நீயே முற்படுத்துபவன்; நீயே பிற்படுத்துபவன். உன்னைத் தவிர வேறு இறைவன் இல்லை.)
இது யூஸுஃப் பின் யஅகூப் பின் அபீ ஸலமா அவர்களின் ஹதீஸின் வாசகமாகும். அப்துல் அஸீஸ் அவர்களின் அறிவிப்பில்: அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் தொழுகையைத் துவக்கும்போது தக்பீர் கூறுவார்கள், பின்னர் (மேற்கண்டவாறு) கூறுவார்கள். மேலும், "நான் முஸ்லிம்களில் முதன்மையானவன்" என்று கூறுவார்கள். மேலும், "அவர்கள் தலையை உயர்த்தும்போது 'ஸமிஅல்லாஹு லிமன் ஹமிதஹ், ரப்பனா வலக்கல் ஹம்து மில்அஸ் ஸமாவாதி வமில்அல் அர்ளி வமில்அ மா பைனஹுமா வமில்அ மா ஷிஃத மின் ஷையின் பஃது' என்று கூறுவார்கள்" என இடம்பெற்றுள்ளது. மேலும், "அதனை வடிவமைத்து, அதன் வடிவத்தை அழகாக்கி, அதில் செவியையும் பார்வையையும் அமைத்தான். படைப்பாளர்களில் மிகச் சிறந்தவனான அல்லாஹ் பாக்கியமானவன்" என்று கூறுவார்கள். அவர்கள் ஸலாம் கொடுக்கும்போது (மேற்கண்ட) துஆவைக் கூறுவார்கள், அதில் "வமா அஸ்ரஃப்து" (நான் வரம்பு மீறிச் செய்ததையும்) என்ற வார்த்தையைக் குறிப்பிடவில்லை.
இதனை முஸ்லிம் தமது ஸஹீஹில் முஹம்மத் பின் அபீ பக்ர் வழியாகப் பதிவு செய்துள்ளார். மேலும், அப்துல் அஸீஸ் பின் அப்தில்லாஹ் பின் அபீ ஸலமா வழியாக வேறு இரு வழிகளிலும் இதனைப் பதிவு செய்துள்ளார், அதில் "வமா அஸ்ரஃப்து" என்ற வார்த்தையைக் குறிப்பிட்டுள்ளார்.