حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ : طَلَّقْتُ امْرَأَتِي فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ لأَبِيعَ عَقَارًا كَانَ لِي بِهَا، فَأَشْتَرِيَ بِهِ السِّلاَحَ وَأَغْزُوَ، فَلَقِيتُ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا : قَدْ أَرَادَ نَفَرٌ مِنَّا سِتَّةٌ أَنْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ : لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ . فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ النَّاسِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأْتِ عَائِشَةَ رضى الله عنها . فَأَتَيْتُهَا فَاسْتَتْبَعْتُ حَكِيمَ بْنَ أَفْلَحَ فَأَبَى فَنَاشَدْتُهُ فَانْطَلَقَ مَعِي، فَاسْتَأْذَنَّا عَلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ : مَنْ هَذَا قَالَ : حَكِيمُ بْنُ أَفْلَحَ . قَالَتْ : وَمَنْ مَعَكَ قَالَ : سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ . قَالَتْ : هِشَامُ بْنُ عَامِرٍ الَّذِي قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ قُلْتُ : نَعَمْ . قَالَتْ : نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرًا . قَالَ قُلْتُ : يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ حَدِّثِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ : أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَإِنَّ خُلُقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ الْقُرْآنَ . قَالَ قُلْتُ : حَدِّثِينِي عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ قَالَتْ : أَلَسْتَ تَقْرَأُ { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ } قَالَ قُلْتُ : بَلَى . قَالَتْ : فَإِنَّ أَوَّلَ هَذِهِ السُّورَةِ نَزَلَتْ، فَقَامَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَفَخَتْ أَقْدَامُهُمْ، وَحُبِسَ خَاتِمَتُهَا فِي السَّمَاءِ اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا، ثُمَّ نَزَلَ آخِرُهَا فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ . قَالَ قُلْتُ : حَدِّثِينِي عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ : كَانَ يُوتِرُ بِثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ، ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي رَكْعَةً أُخْرَى، لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ وَالتَّاسِعَةِ، وَلاَ يُسَلِّمُ إِلاَّ فِي التَّاسِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعِ رَكَعَاتٍ لَمْ يَجْلِسْ إِلاَّ فِي السَّادِسَةِ وَالسَّابِعَةِ، وَلَمْ يُسَلِّمْ إِلاَّ فِي السَّابِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ، فَتِلْكَ هِيَ تِسْعُ رَكَعَاتٍ يَا بُنَىَّ، وَلَمْ يَقُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً يُتِمُّهَا إِلَى الصَّبَاحِ، وَلَمْ يَقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي لَيْلَةٍ قَطُّ، وَلَمْ يَصُمْ شَهْرًا يُتِمُّهُ غَيْرَ رَمَضَانَ، وَكَانَ إِذَا صَلَّى صَلاَةً دَاوَمَ عَلَيْهَا، وَكَانَ إِذَا غَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ مِنَ اللَّيْلِ بِنَوْمٍ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً . قَالَ : فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ . فَقَالَ : هَذَا وَاللَّهِ هُوَ الْحَدِيثُ، وَلَوْ كُنْتُ أُكَلِّمُهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى أُشَافِهَهَا بِهِ مُشَافَهَةً . قَالَ قُلْتُ : لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لاَ تُكَلِّمُهَا مَا حَدَّثْتُكَ .
சஅத் பின் ஹிஷாம் (ரஹ்) அவர்கள் கூறினார்கள்:
நான் என் மனைவியை விவாகரத்து செய்தேன். பிறகு மதீனாவிற்கு வந்தேன்; அங்கிருந்த எனக்குரிய நிலத்தை விற்று, அதன் மூலம் ஆயுதங்கள் வாங்கி, (அல்லாஹ்வின் பாதையில்) போரிடுவதற்காக. அப்போது நபி (ஸல்) அவர்களின் தோழர்களில் சிலரைச் சந்தித்தேன். அவர்கள் கூறினார்கள்: 'எங்களில் ஆறு பேர் அவ்வாறு செய்ய (அதாவது மனைவியை விவாகரத்து செய்துவிட்டு ஜிஹாத் செல்ல) விரும்பினோம். ஆனால், நபி (ஸல்) அவர்கள் அவர்களைத் தடுத்தார்கள். மேலும், 'நிச்சயமாக உங்களுக்கு அல்லாஹ்வின் தூதரிடம் ஓர் அழகிய முன்மாதிரி இருக்கிறது' என்று கூறினார்கள்.'
ஆகவே, நான் இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) அவர்களிடம் வந்து, நபி (ஸல்) அவர்களின் வித்ரு தொழுகையைப் பற்றிக் கேட்டேன். அதற்கவர்கள், 'அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களின் வித்ரு தொழுகையைப் பற்றி மக்களில் நன்கு அறிந்த ஒருவரை உமக்கு நான் அறிவிக்கட்டுமா? நீர் ஆயிஷா (ரழி) அவர்களிடம் செல்லும்' என்று கூறினார்கள்.
நான் ஆயிஷா (ரழி) அவர்களிடம் செல்லும்போது, ஹகீம் பின் அஃப்லஹ் என்பவரை என்னுடன் வருமாறு அழைத்தேன். அவர் மறுத்தார். நான் அவரிடம் அல்லாஹ்வைக் கொடுத்து (வற்புறுத்திக்) கேட்டேன். எனவே அவர் என்னுடன் புறப்பட்டார். நாங்கள் ஆயிஷா (ரழி) அவர்களிடம் (நுழைய) அனுமதி கேட்டோம். அவர்கள், 'யார் இது?' என்று கேட்டார்கள். இவர், 'ஹகீம் பின் அஃப்லஹ்' என்றார். அவர்கள், 'உம்முடன் இருப்பது யார்?' என்று கேட்டார்கள். இவர், 'சஅத் பின் ஹிஷாம்' என்றார். அவர்கள், 'உஹுத் போரில் கொல்லப்பட்ட ஆமிர் என்பவரின் மகன் ஹிஷாம் தானா?' என்று கேட்டார்கள். நான், 'ஆம்' என்றேன். அவர்கள், 'ஆமிர் மிக நல்ல மனிதர்' என்று கூறினார்கள்.
நான், 'முஃமின்களின் அன்னையே! அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களின் குணத்தைப் பற்றி எனக்குச் சொல்லுங்கள்' என்று கேட்டேன். அவர்கள், 'நீர் குர்ஆனை ஓதுவதில்லையா? நிச்சயமாக அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களின் குணம் குர்ஆனாகவே இருந்தது' என்றார்கள்.
நான், 'அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களின் இரவுத் தொழுகையைப் பற்றி எனக்குச் சொல்லுங்கள்' என்று கேட்டேன். அவர்கள், 'நீர் { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ } 'யா அய்யுஹல் முஸ்ஸம்மில்' (என்று தொடங்கும் அத்தியாயத்தை) ஓதுவதில்லையா?' என்று கேட்டார்கள். நான், 'ஆம் (ஓதுகிறேன்)' என்றேன்.
அவர்கள் கூறினார்கள்: 'நிச்சயமாக இந்த அத்தியாயத்தின் ஆரம்பம் இறங்கியபோது, அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களின் தோழர்கள் தங்கள் பாதங்கள் வீங்கும் அளவுக்கு (இரவு வணக்கத்தை) மேற்கொண்டார்கள். இவ்வத்தியாயத்தின் இறுதிப் பகுதி பன்னிரண்டு மாதங்கள் வானத்தில் தடுத்து வைக்கப்பட்டது. பிறகு அதன் இறுதிப் பகுதி இறங்கியது. ஆகவே, (கடினமான) கடமையாக இருந்த இரவுத் தொழுகை, (இலகுவான) உபரி வணக்கமானது.'
நான், 'நபி (ஸல்) அவர்களின் வித்ரு தொழுகையைப் பற்றி எனக்குச் சொல்லுங்கள்' என்று கேட்டேன். அவர்கள் கூறினார்கள்: 'அவர்கள் எட்டு ரக்அத்கள் தொழுவார்கள். அதில் எட்டாவது ரக்அத்தைத் தவிர (இடையில்) எதிலும் அமரமாட்டார்கள். (எட்டாவதில் அமர்ந்து அத்தஹிய்யாத் ஓதிவிட்டு) பிறகு எழுந்து (ஒன்பதாவதாக) ஒரு ரக்அத் தொழுவார்கள். ஆகவே, எட்டாவது மற்றும் ஒன்பதாவது ரக்அத்களில் மட்டுமே அமர்வார்கள். ஒன்பதாவது ரக்அத்தில்தான் சலாம் கொடுப்பார்கள். பிறகு அமர்ந்தபடியே இரண்டு ரக்அத்கள் தொழுவார்கள். என் அருமை மகனே! அது பதினோரு ரக்அத்கள் ஆகும்.
நபி (ஸல்) அவர்கள் வயதாகி, உடல் பருமன் அடைந்தபோது ஏழு ரக்அத்கள் வித்ரு தொழுதார்கள். அதில் ஆறாவது மற்றும் ஏழாவது ரக்அத்களில் மட்டுமே அமர்வார்கள். ஏழாவது ரக்அத்தில்தான் சலாம் கொடுப்பார்கள். பிறகு அமர்ந்தபடியே இரண்டு ரக்அத்கள் தொழுவார்கள். என் அருமை மகனே! அது ஒன்பது ரக்அத்கள் ஆகும்.
அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள் ஒரு இரவும் விடியும் வரை (தூங்காமல்) நின்று வணங்கியதில்லை. ஒரே இரவில் குர்ஆன் முழுவதையும் ஓதியதில்லை. ரமளான் மாதத்தைத் தவிர வேறெந்த மாதத்திலும் முழுமையாக நோன்பு நோற்றதில்லை. அவர்கள் ஒரு தொழுகையைத் தொழுதால் அதைத் தொடர்ந்து செய்வார்கள். இரவில் தூக்கம் அவர்களை மிகைத்துவிட்டால், (அதற்குப் பகரமாக) பகலில் பன்னிரண்டு ரக்அத்கள் தொழுவார்கள்.'
அறிவிப்பாளர் (சஅத்) கூறினார்: நான் இப்னு அப்பாஸ் (ரழி) அவர்களிடம் வந்து இச்செய்தியைத் தெரிவித்தேன். அவர்கள், 'அல்லாஹ்வின் மீது ஆணையாக! இது உண்மையான ஹதீஸ்தான். நான் அவர்களுடன் (ஆயிஷாவுடன்) பேசும் நிலையில் இருந்திருந்தால், நானே அவர்களிடம் சென்று, அவர்கள் வாயாலேயே இதைக் கேட்டிருப்பேன்' என்றார்கள். நான், 'நீங்கள் அவர்களுடன் பேசுவதில்லை என்று தெரிந்திருந்தால், நான் இதை உங்களிடம் அறிவித்திருக்கவே மாட்டேன்' என்றேன்.