حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ اللَّيْثِيُّ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُمَا أَنَّ النَّاسَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ " هَلْ تُمَارُونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ لَيْسَ دُونَهُ سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَهَلْ تُمَارُونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ. قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْ. فَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الشَّمْسَ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الْقَمَرَ وَمِنْهُمْ مَنْ يَتَّبِعُ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا مُنَافِقُوهَا، فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا، فَإِذَا جَاءَ رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ. فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا. فَيَدْعُوهُمْ فَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يَجُوزُ مِنَ الرُّسُلِ بِأُمَّتِهِ، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَكَلاَمُ الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ. وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمْ شَوْكَ السَّعْدَانِ ". قَالُوا نَعَمْ. قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ قَدْرَ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمْ مَنْ يُوبَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمْ مَنْ يُخَرْدَلُ ثُمَّ يَنْجُو، حَتَّى إِذَا أَرَادَ اللَّهُ رَحْمَةَ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، أَمَرَ اللَّهُ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ، فَيُخْرِجُونَهُمْ وَيَعْرِفُونَهُمْ بِآثَارِ السُّجُودِ، وَحَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ، فَكُلُّ ابْنِ آدَمَ تَأْكُلُهُ النَّارُ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتَحَشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، وَهْوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ، مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ قِبَلَ النَّارِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا، وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا. فَيَقُولُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ فُعِلَ ذَلِكَ بِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَ ذَلِكَ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ. فَيُعْطِي اللَّهَ مَا يَشَاءُ مِنْ عَهْدٍ وَمِيثَاقٍ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ بِهِ عَلَى الْجَنَّةِ رَأَى بَهْجَتَهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ، ثُمَّ قَالَ يَا رَبِّ قَدِّمْنِي عِنْدَ باب الْجَنَّةِ. فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ الْعُهُودَ وَالْمَوَاثِيقَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنْتَ سَأَلْتَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لاَ أَكُونُ أَشْقَى خَلْقِكَ. فَيَقُولُ فَمَا عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَهُ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُ غَيْرَ ذَلِكَ. فَيُعْطِي رَبَّهُ مَا شَاءَ مِنْ عَهْدٍ وَمِيثَاقٍ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا بَلَغَ بَابَهَا، فَرَأَى زَهْرَتَهَا وَمَا فِيهَا مِنَ النَّضْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ، فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ. فَيَقُولُ اللَّهُ وَيْحَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ، أَلَيْسَ قَدْ أَعْطَيْتَ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لاَ تَجْعَلْنِي أَشْقَى خَلْقِكَ. فَيَضْحَكُ اللَّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ مِنْهُ، ثُمَّ يَأْذَنُ لَهُ فِي دُخُولِ الْجَنَّةِ فَيَقُولُ تَمَنَّ. فَيَتَمَنَّى حَتَّى إِذَا انْقَطَعَتْ أُمْنِيَّتُهُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ تَمَنَّ كَذَا وَكَذَا. أَقْبَلَ يُذَكِّرُهُ رَبُّهُ، حَتَّى إِذَا انْتَهَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لَكَ ذَلِكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ لأَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنهما ـ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ اللَّهُ لَكَ ذَلِكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ لَمْ أَحْفَظْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ قَوْلَهُ " لَكَ ذَلِكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ إِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ " ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ".
அபூ ஹுரைரா (ரலி) அவர்கள் அறிவித்தார்கள்:
மக்கள், "அல்லாஹ்வின் தூதரே! மறுமை நாளில் நாங்கள் எங்கள் இறைவனைப் பார்ப்போமா?" என்று கேட்டார்கள். அதற்கு நபி (ஸல்) அவர்கள், "மேகமூட்டம் இல்லாத பௌர்ணமி இரவில் சந்திரனைக் காண்பதில் உங்களுக்கு ஏதேனும் சிரமம் (அல்லது சந்தேகம்) இருக்குமா?" என்று கேட்டார்கள். மக்கள், "இல்லை, அல்லாஹ்வின் தூதரே!" என்றனர். "மேகங்கள் இல்லாதபோது சூரியனைக் காண்பதில் உங்களுக்கு ஏதேனும் சிரமம் (அல்லது சந்தேகம்) இருக்குமா?" என்று கேட்டார்கள். மக்கள் "இல்லை" என்றனர். நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறினார்கள்: "இவ்வாறே நீங்கள் அவனைப் பார்ப்பீர்கள்."
மறுமை நாளில் மக்கள் ஒன்று திரட்டப்படுவார்கள். அப்போது அல்லாஹ், "யார் எதை வணங்கிக் கொண்டிருந்தாரோ அவர் அதைப் பின்தொடரட்டும்" என்று கூறுவான். சூரியனை வணங்கியவர்கள் சூரியனையும், சந்திரனை வணங்கியவர்கள் சந்திரனையும், தாஹூத்களை (அல்லாஹ் அல்லாத வணங்கப்படும் அனைத்துப் பொய் தெய்வங்களையும், ஷைத்தான்களையும்) வணங்கியவர்கள் அவற்றையும் பின்தொடர்வார்கள். இந்த சமுதாயத்தினர் மட்டும் இவர்களிலுள்ள நயவஞ்சகர்களுடன் எஞ்சியிருப்பார்கள். அப்போது அல்லாஹ் அவர்களிடம் வந்து, "நானே உங்கள் இறைவன்" என்று கூறுவான். அவர்கள், "எங்கள் இறைவன் எங்களிடம் வரும்வரை நாங்கள் இங்கேயே இருப்போம்; எங்கள் இறைவன் எங்களிடம் வந்தால் நாங்கள் அவனை அறிந்துகொள்வோம்" என்று கூறுவார்கள். அல்லாஹ் அவர்களிடம் (அவர்கள் அறியும் தோற்றத்தில்) வந்து "நானே உங்கள் இறைவன்" என்று கூறுவான். அவர்களும் "நீயே எங்கள் இறைவன்" என்று கூறுவார்கள்.
பிறகு அல்லாஹ் அவர்களை அழைப்பான். நரகத்தின் இரு கரைகளுக்கு மத்தியில் பாலம் (அஸ்-ஸிராத்) அமைக்கப்படும். தூதர்களில் நானே எனது சமுதாயத்துடன் அதை முதலில் கடப்பவனாக இருப்பேன். அந்நாளில் தூதர்களைத் தவிர வேறு யாரும் பேசமாட்டார்கள். அந்நாளில் தூதர்களின் பிரார்த்தனை, "அல்லாஹும்ம ஸல்லிம்! ஸல்லிம்!" (இறைவா! காப்பாற்றுவாயாக! காப்பாற்றுவாயாக!) என்பதாகவே இருக்கும்.
நரகத்தில் 'ஸஃதான்' முட்களைப் போன்று கொக்கிகள் இருக்கும். "ஸஃதான் முட்களை நீங்கள் பார்த்திருக்கிறீர்களா?" என்று நபி (ஸல்) அவர்கள் கேட்க, மக்கள் "ஆம்" என்றார்கள். "நிச்சயமாக அந்தக் கொக்கிகள் ஸஃதான் முட்களைப் போலவே இருக்கும். ஆயினும் அதன் பருமனை அல்லாஹ்வைத் தவிர வேறு யாரும் அறியமாட்டார்கள். அவை மக்களை அவர்களின் அமல்களுக்கேற்ப (செயல்களுக்கேற்ப) கவ்விப் பிடிக்கும். அவர்களில் தங்கள் செயல்களால் அழிந்து போவோரும் உண்டு; கடுமையாகச் சிதைக்கப்பட்டுப் பின்னர் தப்பிப்போவோரும் உண்டு.
இறுதியாக, நரகவாசிகளில் தான் நாடியவர்களுக்கு அருள் புரிய அல்லாஹ் நினைக்கும்போது, அல்லாஹ்வை வணங்கிக் கொண்டிருந்தவர்களை நரகத்திலிருந்து வெளியேற்றுமாறு வானவர்களுக்குக் கட்டளையிடுவான். வானவர்கள் அவர்களை ஸஜ்தாவின் அடையாளங்களை வைத்து அறிந்துகொண்டு வெளியேற்றுவார்கள். ஸஜ்தாவின் அடையாளங்களைத் தீண்டுவதை நரகத்திற்கு அல்லாஹ் தடுத்துள்ளான். அவர்கள் நரகத்திலிருந்து வெளியேறுவார்கள். ஸஜ்தாவின் அடையாளங்களைத் தவிர மனிதனின் மற்ற பகுதிகளை நெருப்பு தின்றிருக்கும். அவர்கள் கருகிய நிலையில் நரகத்திலிருந்து வெளியேறுவார்கள். அவர்கள் மீது 'மாவுல் ஹயாத்' (உயிர் நீர்) ஊற்றப்படும். உடனே அவர்கள் வெள்ளம் சுமந்து வரும் வண்டலில் விதை முளைப்பதைப் போன்று துளிர்விட்டு வளர்வார்கள்.
பிறகு அல்லாஹ் அடியார்களுக்கு மத்தியில் தீர்ப்பு வழங்கி முடிப்பான். ஆனால் ஒருவன் மட்டும் சொர்க்கத்திற்கும் நரகத்திற்கும் இடையில் எஞ்சியிருப்பான். அவரே நரகவாசிகளில் சொர்க்கம் செல்லும் கடைசி மனிதர் ஆவார். அவர் நரகத்தை முன்னோக்கியிருப்பார். அவர், "என் இறைவா! நரகத்தை விட்டும் என் முகத்தைத் திருப்புவாயாக! அதன் வாடை என்னைப் பாதிக்கிறது; அதன் ஜுவாலை என்னை எரிக்கிறது" என்று கூறுவார். அதற்கு அல்லாஹ், "உனக்கு இதைச் செய்தால் நீ இதைத் தவிர வேறு எதையும் கேட்காமலிருப்பாயா?" என்று கேட்பான். அதற்கு அவன், "உன் கண்ணியத்தின் மீது ஆணையாக! இதைத் தவிர வேறு எதையும் கேட்கமாட்டேன்" என்று கூறி, அல்லாஹ் நாடிய உறுதிமொழிகளையும் வாக்குறுதிகளையும் அளிப்பான். அல்லாஹ் நரகத்தை விட்டும் அவனது முகத்தைத் திருப்புவான்.
அவன் சொர்க்கத்தை முன்னோக்கி, அதன் அழகைக் கண்டதும் அல்லாஹ் நாடிய வரை அமைதியாக இருப்பான். பிறகு, "என் இறைவா! என்னைச் சொர்க்கத்தின் வாசல் வரை கொண்டு செல்வாயாக!" என்பான். அதற்கு அல்லாஹ், "நீ கேட்டதைத் தவிர வேறு எதையும் கேட்கமாட்டேன் என்று நீ வாக்குறுதிகளையும் உடன்படிக்கைகளையும் அளிக்கவில்லையா?" என்று கேட்பான். அதற்கு அவன், "என் இறைவா! உன் படைப்புகளிலேயே நானே மிகவும் துர்பாக்கியவானாக ஆகிவிடக் கூடாது" என்பான். அல்லாஹ், "இதை உனக்கு அளித்தால் நீ வேறு எதையும் கேட்காமலிருப்பாயா?" என்று கேட்பான். அதற்கு அவன், "உன் கண்ணியத்தின் மீது ஆணையாக! வேறு எதையும் கேட்கமாட்டேன்" என்று கூறி, தன் இறைவனுக்குத் தான் நாடிய வாக்குறுதிகளையும் உடன்படிக்கைகளையும் அளிப்பான். அவனைச் சொர்க்கத்தின் வாசல் வரை அல்லாஹ் கொண்டு செல்வான்.
சொர்க்கத்தின் வாசலை அடைந்து, அதிலுள்ள செழிப்பையும் மகிழ்ச்சியையும் காணும்போது அல்லாஹ் நாடிய வரை அவன் அமைதியாக இருப்பான். பிறகு, "என் இறைவா! என்னைச் சொர்க்கத்திற்குள் அனுப்புவாயாக!" என்று கேட்பான். அதற்கு அல்லாஹ், "ஆதமின் மகனே! உனக்குக் கேடு தான்! நீ எத்துணை வாக்கு மீறுபவனாக இருக்கிறாய்! எனக்கு அளிக்கப்பட்டதைத் தவிர வேறு எதையும் கேட்கமாட்டேன் என்று நீ வாக்குறுதிகளையும் உடன்படிக்கைகளையும் அளிக்கவில்லையா?" என்று கேட்பான். அதற்கு அவன், "என் இறைவா! உன் படைப்புகளிலேயே நானே மிகவும் துர்பாக்கியவானாக ஆகிவிடக் கூடாது" என்பான். (அவனின் மன்றாட்டத்தைக் கேட்டு) சிரித்துவிடும் அல்லாஹ், அவனுக்குச் சொர்க்கத்தில் நுழைய அனுமதியளிப்பான். பிறகு அவனிடம், "விரும்பியதைக் கேள்" என்று கூறுவான். அவனும் (தனக்குத் தோன்றியதை) ஆசை தீரும் வரை கேட்பான். அவனுடைய ஆசைகள் அனைத்தும் முற்றுப்பெற்றதும், அல்லாஹ்வே அவனுக்கு, "இன்னின்னதைக் கேள்" என்று நினைவுபடுத்துவான். அவனது ஆசைகள் அனைத்தும் முற்றுப்பெற்றதும், "இவையனைத்தும் உனக்குண்டு; அத்துடன் இதைப் போன்று இன்னொரு மடங்கும் உண்டு" என்று அல்லாஹ் கூறுவான்.
அபூ ஸஈத் அல்-குத்ரீ (ரலி) அவர்கள் அபூ ஹுரைரா (ரலி) அவர்களிடம், "அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்கள், 'இது உனக்குண்டு; இதைப் போன்று பத்து மடங்கும் உண்டு' (என்று அல்லாஹ் கூறியதாகச்) சொன்னார்கள்" என்று கூறினார்கள். அதற்கு அபூ ஹுரைரா (ரலி), "அல்லாஹ்வின் தூதர் (ஸல்) அவர்களிடமிருந்து 'இவையனைத்தும் உனக்குண்டு; அத்துடன் இதைப் போன்று இன்னொரு மடங்கும் உண்டு' என்பதைத் தவிர வேறெதையும் நான் மனப்பாடம் செய்யவில்லை" என்றார்கள். அதற்கு அபூ ஸஈத் (ரலி), "இது உனக்குண்டு; இதைப் போன்று பத்து மடங்கும் உண்டு என்று நபி (ஸல்) அவர்கள் கூறுவதை நான் கேட்டேன்" என்று கூறினார்கள்.